شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٥٤٠ - تشبيه دنيا كه به ظاهر فراخ است و به معنى تنگ و تشبيه خواب كه خلاص است از اين تنگى

همچو گرمابه كه تفسيده بود

تنگ آيى جانت پخسيده شود

گر چه گرمابه عريض است و طويل‌

ز آن تَبِش تنگ آيدت جان و كليل‌

تا برون نايى بنگشايد دلت‌

پس چه سود آمد فراخى منزلت؟

يا كه كفش تنگ پوشى اى غوى‌

در بيابان فراخى مى‌روى‌

آن فراخىِّ بيابان تنگ گشت‌

بر تو زندان آمد آن صحرا و دشت‌

هر كه ديد او مر تو را از دور گفت‌

كو در آن صحرا چو لاله تر گفت‌

او نداند كه تو همچون ظالمان‌

از برون در گلشنى جان در فغان‌

خواب تو آن كفش بيرون كردن است‌

كه زمانى جانت آزاد از تن است‌

اوليا را خواب ملك است اى فلان‌

همچو آن اصحاب كهف اندر جهان‌

خواب مى‌بينند و آن جا خواب نه‌

در عدم در مى‌روند و باب نه‌

خانه تنگ و درون جان چنگ لوك‌

كرد ويران تا كند قصر ملوك‌

چنگ لوكم چون جنين اندر رحم‌

نه مهه گشتم شد اين نُقلان مُهِم‌

گر نباشد درد زه بر مادرم‌

من در اين زندان ميان آذرم‌

مادر طبعم ز دردِ مرگ خويش‌

مى‌كند ره تا رهد برّه ز ميش‌

تا چرد آن برّه در صحراى سبز

هين رَحِم بگشا كه گشت اين برّه گَبز

درد زه گر رنج آبستان بود

بر جنين اشكستنِ زندان بود

حامله گريان زِ زه كأينَ المَناص‌

و آن جنين خندان كه پيش آمد خلاص‌

هر چه زير چرخ هستند امَّهات‌

از جماد و از بهيمه وز نبات‌

هر يكى از درد غيرى غافل‌اند

جز كسانى كه نبيه و كامل‌اند

آن چه كوسه داند از خانه كسان‌

بَلمه از خانه خودش كى داند آن‌