شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٢٠٦ - اختلاف كردن در چگونگى و شكل پيل

تو سپيدى او كبود: كنايت از آن است كه او بر دين تو نيست تو مسلمانى و او مشرك.

كرم در دندان فتادن: پزشكان قديم مى‌گفتند خوردگى دندان بر اثر كرم خوردگى است.

«و بسيار باشد اندر گوهر دندان و بيخ آن كرم تولد كند.» (الأَغراض الطبيّة، ص ٣٦٣) «و بسيار باشد كه اندر ميان دندان يا اندر بيخ او كرم تولد كند.» (ذخيره خوارزمشاهى، ص ٣٨٨) و براى پيدايش اين افسانه نگاه كنيد به: شرح نيكلسون، ذيل همين بيت.

بر كندن دندان:

(سنايى، حديقة الحقيقة، ص ٤٥٣) گفت بيزارم: گرفته از قرآن كريم است: قالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْئَلَكَ ما لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ: گفت پروردگارم من به تو پناه مى‌برم از اينكه از تو چيزى خواهم كه آن را نمى‌دانم. (هود، ٤٧) مات شدن: كنايت از فانى شدن. در حق تسليم گرديدن.

عائل: درويش، نيازمند.

مُغتَذِى: خوراك، خورنده. كنايت از آن كه من از خود هيچ ندارم و از هر جهت به تو نيازمندم و بى‌واسطه از فيض تو بهره‌مندم.

حائل: مانع.

مُتَّصل نه ...: چنان كه در سخنان امير مؤمنان (ع) است: مَعَ كُلِّ شَى‌ءٍ لا بِمُقارَنَةٍ وَ غَيرُ كُلِّ شَى‌ءٍ لا بِمُزايَلَةٍ. (نهج البلاغه، خطبه ١) اعتلال: علّت. (علتى تو را به وجود نياورده است. تو معلول نيستى.) در كنار فكرت نگنجيدن: اشارت است به فرموده‌ى على (ع): «الّذى لا يُدرِكُهُ بُعدُ الهِمَمِ وَ لا يَنَالُهُ غَوصُ الفِطَنِ.» (نهج البلاغه، خطبه ١)

١٦٢٦- ١٦٢٥/ ٢ اطلال: جمع طل (تل): پشته.

دِمَن: جمع دِمنه: اثر باقى مانده از ساختمان، آثار بنا.