سالمتر است، به خاطر تصحيح اين خطا و پر كردن خلأيى كه در كتابخانه‌هاى اروپاست، چاره‌انديشى نموده و جبران كنيم.[١] و بلكه چهره حقيقى اخلاق قرآنى را به دانشمندان غربى نشان دهيم، و درواقع هدف اساسى از اين كار ما هم همين است.

جز اين‌كه با مراجعه به مكتب اسلاميمان، مى‌بينيم كه تاكنون جز دو نوع از تعاليم اخلاقى آن، ناشناخته مانده است و آن دو نوع، يا نصايح عملى هستند كه هدفشان استوارسازى اخلاق جوان‌هاست، هنگامى كه به آنها رضايت و تسليم در برابر ارزش والاى فضيلت را الهام مى‌كند،[٢] و يا توصيف خالص و معرّفى طبيعت نفس و ملكات آن است. سپس تعريف فضيلت و اقسام آن‌كه در بيشتر جهات برحسب نمونه افلاطونى و يا ارسطويى مرتّب شده است.[٣] و بيشتر وقت‌ها

[١] - بعدها روشن خواهد شد كه اين كتاب در كتابخانه‌هاى عربى نيز آن خلأ را پر كرده است، وقتى كه خداوند توفيق برگرداندن كتاب را به عربى داد، به‌گونه‌اى كه خواننده در شكل عربى آن را به خوبى لمس مى‌كند.

[٢] - از بهترين كتاب‌ها در اين راستا، رساله ابن حزم« مداواة النّفوس»( چاپ ادهم، قاهره) را يادآور مى‌شويم.

دكتر احسان عبّاس، سه جزء از رساله‌هاى ابو محمّد على بن احمد بن سعيد بن حزم اندلسى ظاهرى، متوفّاى سال ٤٥٦ ه را منتشر كرده است، از جمله:« طوق الحمامة فى الألفة و آلالاف» و رساله« فى مداواة النّفوس» و رساله« الغناء الملهى» و« فصل فى معرفة النّفس بغيرها».

و كتاب مداواة النّفوس فى تهذيب الأخلاق و الزّهد فى الرّذائل را محمّد افندى هاشم كتاب‌فروش در مصر يا دمشق به سال ١٣٢٤ ه به چاپ رساند و دوباره توسّط شيخ عمر محمصانى از روى نسخه قديمى كه دست يافته بود، منتشر شد و آن را« الاخلاق و السّير فى مداواة النّفوس»، به سال ١٣٢٥ ه در بيروت چاپ شد و يادآورى مى‌كند كه اضافاتى از چاپ اوّل مصر و دمشق دارد. و در سال ١٣٣١ ه در چاپخانه جماليه به چاپ رسيد با نام« كلمات فى الاخلاق او مداواة النّفوس» و به ضميمه سخنانى درباره اخلاق از قاسم بك امين مصرى است. ر ك به: كشف الظّنون: ٢/ ١٦٤١؛ سير اعلام النّبلاء: ١٨/ ١٩٨؛ هديّة العارفين: ١/ ٦٩٠؛ المطبوعات العرّبية: ١/ ٨٦ و ٢/ ١٤٨٢؛ الأعلام: ٤/ ٢٥٥ و معجم المؤلّفين: ٧/ ١٦.

[٣] - بهترين كتاب و مشهورترين آنها كه از اين روش پيروى كرده است، كتاب ابن مسكويه:« طهارة الاخلاق و تطهير الأعراق» مى‌باشد كه دانشگاه آمريكايى بيروت( سال ١٩٦٦ م) با تحقيق استاد قسطنطين زريق به صورت عربى چاپ كرده است.

و كتاب اخلاق ناصرى در تهذيب اخلاق از حكيم محقّق نصير الدّين محمّد بن محمّد بن حسن طوسى( متوفّى ٥٩٧ ه ش- ٦٧٢ ه ق) است؛ چنان‌كه در كتاب كشف الحجب و الأستار، ص ٣٢، آمده است. و كتاب مكارم الاخلاق طبرسى كه سال ١٢٩٨ در چاپخانه وطن به چاپ رسيده است. و تهذيب الأخلاق سيّد ابراهيم بن سيّد محمّد شبّر حسينى نجفى و تهذيب الأخلاق مولى محمد صالح مشهور به آغا بزرگ بن آغا عبد الباقى بن مولى محمّد صالح مازندرانى و تهذيب الاخلاق فى تزكية النّفس از مولى عبد الوحيد گيلانى شاگرد شيخ بهائى صاحب« انيس الواعظين». ر ك به الذّريعه: ٣/ ٨٥ و ٤/ ٥٠٧ و ١٧/ ٢٢ و ١٨/ ٢٩٦؛ كشف الظّنون: ١٨/ ٢٦٩ و ٢/ ١٤٣٦؛ و الاعلام: ١/ ٢١٢؛ معجم المطبوعات: ١/ ٢٣٨ و ٢/ ١٢٢٨؛ و هدية العارفين: ١/ ٧٣.