امام غزّالى بر آن است كه انسان توانايى مباشرت بر اين توجيه را ندارد و دراين‌باره مى‌گويد: «نيّت» تنها انبعاث نفس و توجّه و ميل آن است به سوى آن‌چه كه معلوم شود هدف دنيوى يا اخروى نفس همان است. و اين ميل اگر نباشد، امكان ندارد كه به صرف اراده آن را اختراع نموده و به دست آوريم، بلكه هم‌چون سخن شخص گرسنه‌اى خواهد بود كه بگويد: من نيّت كرده‌ام كه اشتها و ميل به غذا داشته باشم! و يا شخص خالى الذّهنى بگويد: من عاشق فلان كس هستم و او را دوست دارم و در دلم او را بزرگ مى‌دارم! چنين چيزى محال است. بلكه هيچ راهى براى ميل و توجّه دادن قلب به سوى چيزى وجود ندارد، مگر با فراهم آوردن وسايل آن. و اين از امورى است كه گاهى قابل دسترسى است و گاهى مقدور نيست، بلكه نفس به منظور اجابت هدف انگيزه‌اى كه موافق و سازگار با نفس است، به جانب فعل حركت مى‌كند و مادامى كه انسان معتقد نباشد كه هدفش مربوط به فعلى از افعال است، آهنگ جانب آن را نمى‌كند و اين از جمله چيزهايى است كه هميشه و در هر زمانى نمى‌تواند معتقد آن باشد و چون معتقد شد و قلب تنها وقتى متوجّه آن مى‌شود كه فارغ بوده و به هدفى قوى‌تر از آن مشغول نشده باشد. و اين هم؛ هميشه امكان‌پذير نيست، درحالى‌كه انگيزه‌ها و موانع آن اسباب و عوامل فراوانى دارد كه در اشخاص و حالات و اعمال مختلف، متفاوت است.» غزّالى دراين‌باره مثلى مى‌زند و مى‌گويد: «به‌طور مثال، هرگاه در كسى شهوت ازدواج و نكاح غلبه كند، ولى هدف صحيحى درباره فرزند از نظر دينى و دنيوى نداشته باشد، ممكن نيست كه به نيّت داشتن فرزند آميزش كند، بلكه به نيّت برآوردن نياز شهوانى فقط انجام خواهد داد، زيراكه نيّت پاسخ دادن به انگيزه است و انگيزه هم چيزى جز برآوردن خواسته شهوت نيست، بنابراين؛ نيّت فرزند چگونه ميسّر است، و هرگاه بر قلبش اين نيّت غلبه نكند كه انجام سنّت ازدواج به پيروى از فرمان رسول خدا ٦ و سلّم فضيلت زيادى دارد، امكان ندارد كه نيّت ازدواج پيروى از سنّت پيامبر ٦ باشد، مگر آن‌كه اين را به زبان و دل بگويد، و حال اين‌كه آن گفتار صرف است، نه نيّت. آرى روش به دست آوردن اين نيّت- به‌طور مثال- آن است كه اوّلا ايمان به شرع داشته باشد و ايمانش را با