و موقعى كه در صحنه جنگ زير سلطه اجبار ولى درعين‌حال با روح فداكارى عمليّاتى را انجام دهيم، براى ما فايده‌اى ندارد كه فكرمان را از اين هدف دور نگه داريم و با خود بگوييم من براى مصلحت شخصى دفاع نمى‌كنم، بلكه به خاطر حقيقت مقدّسى مى‌جنگم. بنابراين؛ ما نمى‌توانيم با بستن چشمانمان تا چيزى را نبينيم و بستن گوش‌هايمان تا چيزى را نشنويم، وجود عالم را بيهوده بدانيم. و اين امكان را نداريم كه به مجرّد تصوّرمان فضيلت را و يا تنها با زبان آوردن آن، مالك فضيلت شويم. بنابراين؛ يك فرد عاقل در اين وضعيّت چيزى جز پوشش بسيار نازكى را نمى‌بيند كه بى‌درنگ حقيقت از وراى آن رخ مى‌نمايد.

البتّه ما منكر نيستيم كه بعضى وقت‌ها توضيح انگيزه‌هاى پنهانى اعمالمان دشوار است.

ولى تا آن‌جا هم پيش نمى‌رويم كه نظريه كانت را تأييد كنيم كه به‌طور مطلق آن را به دليل پنهان بودنش محال مى‌شمرد.[١] اين طرز تفكّر را به‌طورى كه دلبوس) sobleD ([٢] در ارتباط با نظريّه كانت برداشت نموده، كه كانت مى‌گويد: وجود اراده بلند انسانى بدين احتمال كه اختيار اين اراده در خارج از زمان جريان داشته باشد، بدين اعتبار هيچ نوع معرفت تجربى را پذيرا نيست.

جز اين‌كه ما تا وقتى كه در محدوده چيزهايى هستيم كه قابل شناخت است، احساس مى‌كنيم كه دشوارى‌هايى را كه انگيزه‌هاى عميق ما به دنبال دارند، فراوان است، و حتّى اگر ما فرض كنيم كه انگيزه‌هاى حقيقى بروز يافته‌اند، باز هم دسترسى به آنها آن‌قدر ساده نيست كه امكان شناخت كامل داشته باشد، و به مجرّد اين‌كه به نوعى مورد توجّه انديشه ما قرار گيرد،

[١] - ر ك:a ?enila ٢ ,noitceS -٢ ,ateM tnemednoF ,tnaK .

[٢] - فيكتور دلبوس. فيلسوف فرانسوى، سال ١٨٦٢ ميلادى، در شهر فيجاك به دنيا آمده و در سال ١٩١٦ ميلادى در پاريس درگذشته است، وى استاد دانشگاه سوربون بوده و آثارى از خود به جاى گذاشته است، از جمله:

larom em? elborp eL emsizonips ud sriotsih'l snad te azonips ed eihposolihp al snad

كسى كه اخلاقيّت را در فلسفه و تاريخ اسپينوزا شكل داده و رسالتش:

eihposolihp al ed noitamrof al rus iassE. tnak ed euqitarp

بحث و بررسى در تكوين فلسفه عملى از نظر كانت. و اصول متافيزيكى اخلاق از نظر كانت را به فرانسه ترجمه كرده است و ... وى به عنوان عضو آكادمى علوم اخلاقى و سياسى در سال ١٩١١ ميلادى برگزيده شد.( مراجعه كنيد به:dnarg ٣ .T essuoraL (( مترجم عربى)