آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٥٣٥ - ج - برترى نيت نسبت به عمل

واقعيّت قلبى را بر نمود حسّى آن غلبه مى‌دهد. و حقيقت مطلب اين است كه قرآن كريم غالبا بر نقش دو عامل به همراه هم در آيات زيادى اصرار مى‌ورزد: «مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً.»[١] و «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا.»[٢] و «وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ.»[٣] و مى‌گويد «وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ.»[٤]، «وَ مَنْ أَرادَ الْآخِرَةَ وَ سَعى‌ لَها سَعْيَها وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ كانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُوراً.»[٥].

ولى علاوه بر اين‌كه نمى‌بينيم قرآن مجيد به‌طور مطلق عمل نيكى را كه از ژرفاى قلب نشأت نگرفته است، بستايد، بيشتر وقت‌ها مى‌بينيم به‌طور خاص عمل قلب را تنها ابراز مى‌دارد، چه به لحاظ ارزش ذاتيش: «أُولئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوى‌.»[٦]، «فَإِنَّها مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ.»[٧]، و چه به لحاظ اين‌كه شرط اصلى براى تسليم نهايى است: «وَ جاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ.»[٨]، «إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ.»[٩].

البتّه ما اين امتياز را مى‌يابيم و در حديث شريف به‌طور ويژه، و در عبارات مفسّران، به‌طور فراوان بر موضع جنبه درونى داده شده است كه در اين زمينه با صراحت بيشتر آمده است. و ما به عنوان مثال اصطلاح «تقوى اللّه» را در نظر بگيريم كه تمام احكام قرآنى در پيرامون اين اصطلاح به‌وفور دور مى‌زند كه بيش از دويست و بيست مرتبه در قرآن كريم ذكر شده است.

هدف قرآن مجيد با اين لفظ موضع اطاعتى است كه فرمان الهى را گرامى مى‌دارد و حرمت مى‌نهد، و به اين معنى است كه اين فرمان شنيده شده و در گسترده‌ترين مفاهيمش به جان و

[١] - بقره( ٢) آيه ٦٢: آنها كه به خدا و روز قيامت ايمان آورند و عمل صالح انجام دهند.

[٢] - بقره( ٢) آيه ٢١٨: كسانى كه ايمان آوردند و كسانى كه هجرت نمودند و در راه خدا جهاد كردند.

[٣] - انعام( ٦) آيه ١٢٠: گناه آشكار و پنهان را رها سازيد.

[٤] - انعام( ٦) آيه ١٥١: به اعمال زشت و قبيح نزديك نشويد، خواه آشكار باشد، خواه پنهان.

[٥] - اسراء( ١٧) آيه ١٩: امّا كسى كه آخرت را بطلبد و سعى و كوشش خود را در اين راه به كار ببندد، درحالى‌كه ايمان داشته باشد، اين سعى و تلاش او مورد قبول خداوند خواهد بود.

[٦] - حجرات( ٤٩) آيه ٣: كسانى هستند كه خداوند دل‌هايشان را براى تقوا خالص نموده است.

[٧] - حجّ( ٢٢) آيه ٣٢: اين از تقواى دل‌هاست.

[٨] - ق( ٥٠) آيه ٣٣: با قلبى پرانابه در محضر خدا حاضر شود.

[٩] - شعراء( ٢٦) آيه ٨٩: مگر كسى كه به حضور خدا بيايد، درحالى‌كه قلب سليم( سالم از هرگونه شرك و آلودگى به گناه) داشته باشد.