آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٥٢٤ - ب نيت و طبيعت فعل اخلاقى

فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ كَذلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ.»[١]، ولى اگر مؤمنى غيرتمند را ايمانش- ناخودآگاه- وادار كند كه بت‌ها را تحقير كند، بدون اين‌كه درباره عكس‌العمل طرف مقابل به اين كيفيّت بينديشد، آيا به خاطر نيّت پاكش عذرش پذيرفته نيست؟

مثال ديگر: به راستى اخلاق قرآنى بدگويان و غيبت‌كنندگان را نكوهش مى‌كند: «وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ.»[٢]، به همان اندازه كسانى را مذمّت مى‌كند كه به سخن آنها گوش فرامى‌دهند، بدون اين‌كه اعتراض كنند و بدين وسيله شريك آنها مى‌گردند: «وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتابِ أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِها وَ يُسْتَهْزَأُ بِها فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ.»[٣]. ولى هرگاه من هرگز قصد بدى نسبت به شخص مورد تهمت نداشتم و تنها اعتقادم اين است كه نسبت به همه مردم رابطه خوبى بايد داشته باشم و به هيچ‌كس بدى نكنم و يا بر كسى ستم روا ندارم، آيا نمى‌توانم بر مشاعر و حواسّ خودم كنترل داشته باشم و غيبت‌كننده را به حال خودش واگذارم، با اين‌كه در دلم احترام خاصّى براى او قائلم؟ آيا اين حق را دارم كه با خودم بگويم: انتخابى اين‌چنين، انتخاب پسنديده‌اى است؟

حالت سوم: در حقيقت نشر و گسترش علم حقيقى بر هر شخص برحسب وسايلى كه در اختيار دارد و به اندازه توانش واجب و لازم است. بنابراين؛ بر ما واجب است كه آن‌چه از حقايق مى‌دانيم با ديگران قسمت كنيم، و كم‌اهمّيّت‌تر از آن نيست كه عمل ما از روى بصيرت و آگاهى باشد. درحالى‌كه علم يك اسلحه دودمه است؛ ممكن است در خدمت عدالت باشد، همان‌طورى كه مى‌تواند در خدمت هوا و هوس باشد. و در اين صورت آيا حق دارند آن‌هايى كه طبيعتشان، يا

[١] - انعام( ٦) آيه ١٠٨: هيچ‌گاه بت‌ها و معبودهاى مشركان را دشنام ندهيد، زيرا اين عمل سبب مى‌شود كه آنها نيز نسبت به ساحت قدس خداوند همين كار را از روى ظلم و ستم و جهل و نادانى انجام دهند. ما اين‌چنين براى هر جمعيّتى عملشان را زينت داديم.

[٢] - حجرات( ٤٩) آيه ١٢: هيچ يكى از شما ديگرى را غيبت نكنيد. آيا كسى از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده خود را بخورد،( به يقين) همه شما از اين امر كراهت داريد.

[٣] - نساء( ٤) آيه ١٤٠، انعام/ ٦٨: در قرآن قبلا به شما دستور داده شده، هنگامى بشنويد كه افرادى نسبت به آيات قرآن كفر مى‌ورزند و استهزاء مى‌كنند، با آنها ننشينيد تا از اين كار صرف‌نظر كرده، به مسايل ديگرى بپردازند، اگر شما در اين‌گونه مجالس شركت كرديد، همانند آنها خواهيد بود.