اولا: اين گريه حمل بر گريه نوع جاهليّت و گريه غيرمشروع مى‌شود، مثل گريه همراه با لطمه زدن و خدشه وارد كردن و سخنان ناروا، امّا گريه‌اى كه اين‌ها را ندارد، مشروع است به دليل گفته امام صادق عليه السّلام چنان‌كه در كتاب تهذيب، ١/ ٤٦٥، حديث ١٥٢٤، آمده است: «ابراهيم خليل الرّحمن از پروردگارش درخواست كرد تا دخترى به او مرحمت كند كه پس از مرگش بر وى بگريد.»

ثانيا: گريه و ندبه با برشمردن فضايل ميّت و براساس صداقت، اشكالى ندارد، اين نظر و سخن احمد بن حنبل است چنان‌كه در المغنى، ٢/ ٤١١؛ شرح كبير، ٢/ ٤٢٩، آمده است.

ثالثا: حضرت فاطمه عليها السّلام بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نوحه‌سرايى مى‌كرد، به‌طورى كه در سنن نسائى، ٤/ ١٣؛ سنن ابن ماجه، ١/ ٥٢٢، حديث ١٦٣٠، آمده است كه مى‌گفت: «اى پدر! چه‌قدر به خدا نزديكترى، اى پدر! به جبرئيل تسليت عزايت را مى‌گويم! اى پدر! دعوت پروردگارت را لبيك گفتى!».

همه مى‌دانيم وقتى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رحلت كرد، كوچك و بزرگ بيتابى كرد و گريه‌هاى فراوان و تسليت اندك بود و مصيبت آن حضرت بر خويشان، اصحاب، دوستان و علاقه‌مندان، بيگانگان و خويشان گران بود، نمى‌ديدى مگر همه مرد و زن گريان و نالان، نه‌تنها اهل زمين، بلكه اهل آسمان و از همه غمگينتر و گريانتر و محزونتر بانو فاطمه زهرا عليها السّلام كه همواره غمش تازه و افزون مى‌گشت، هرروز از روز قبل بيشتر، از اين‌رو طاقت نياورد، روز هشتم بيرون شد و فريادى زد كه گويى از دهان رسول اللّه برمى‌آيد، زنها شتافتند، دختران و پسران خردسال دويدند و مردم گريه و نوحه برآوردند و مردم از هرجا آمدند، چراغ‌ها خاموش شد تا چهره زنان ديده نشود، و زنان چنين پنداشتند كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از آرامگاه خود برخاسته است و مردم همه وحشت‌زده و سرگردان كه چه اتّفاقى افتاده است! درحالى‌كه حضرت زهرا عليها السّلام فرياد مى‌زد و بر پدرش مى‌گريست: وا ابتاه، واصفيّاه، وامحمّداه، وا ابا قاسماه، و اربيع الأرامل و اليتامى، من للقبلة و المصلّى، و من لا بنتك الوالهة الثّكلى.

بنابراين غم و گريه از لوازم عاطفه بشرى و از مقتضيّات رحمت خداى سبحان است، البتّه در صورتى كه سخن و عمل زشتى به همراهش نباشد. در مسند احمد، ١/ ٣٣٥، از ابن عبّاس نقل شده كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: «هرچه از قلب و چشم باشد، از جانب خدا و رحمت است و هرچه از دست و زبان باشد، از شيطان است.»

حضرت آدم بر پسرش هابيل گريه مى‌كرد و مى‌گفت: «چرا من از باريدن اشك چشم دريغ كنم- درحالى‌كه هابيل را آرامگاهش دربر گرفته است!» و حضرت ابراهيم بر اسماعيل (به‌طورى كه در منابع آمده)، گريه كرد و حضرت يعقوب بر يوسف و زكريّا بر يحيى عليه السّلام و رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم براى جدّش عبد المطّلب و بر مادر و اعضاى خانواده‌اش گريستند.

درصدد آن نيستيم تمام كسانى را كه بر مصيبت پدر، مادر، برادر، همسر، فرزندان، دوست و همسايه‌اش گريسته است نام ببريم، كسانى كه بخواهند، مى‌توانند به منابع ذيل مراجعه كنند: طبقات كبرى، ١/ ١٢٣؛ فرائد السّمطين، ١/ ١٥٢؛ مناقب خوارزمى، ص ٢٦؛ كنز العمال، ٦/ ٢٢٣ و ١٣/ ١١٢ و ١٥/ ١٤٦؛ سنن ابن ماجه، ٢/ ١٣٦٦؛ ذخائر العقبى، ص ١٧؛ سنن-