هم شب و هم ابر: گرفته از قرآن كريم است: أَوْ كَظُلُماتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ يَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ. (نور، ٤٠) سه تاريكى: در آن تلميحى است به‌ فِي ظُلُماتٍ ثَلاثٍ. (زمر، ٦) آشوفتن: به هم بر آمدن. (موج‌ها درهم شد.) كاسته از مهابت: نيرو از دست داده، ناتوان.

تضرّع كردن به خدا: گرفته از قرآن كريم است: فَإِذا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ: چون در كشتى نشستند خدا را با اخلاص مى‌خوانند. (عنكبوت، ٦٥) رويشان قبله نديده: نماز نخوانده. (آنان كه از گرفتارى دنيا هيچ گاه به خدا روى نياورده بودند و مى‌گفتند بندگى نمودن سود ندارد، آن هنگام مى‌ديدند زندگى‌شان به بندگى وابسته است. سرها برهنه كرده سجده مى‌كردند.) شقى هنگام جان كندن: در اين جمله اشارتى است به قرآن كريم در باره فرعون: حَتَّى إِذا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ قالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُوا إِسْرائِيلَ. (يونس، ٩٠) مردن حيله: به كار نيامدن آن.

ديو: شيطان.

عِلَّتين: دو علت. شارحان آن را چند معنى كرده‌اند: عقاب اين جهان و آن جهان، گناه و نفاق، توبه و ارتكاب معصيت و احتمال‌هايى از اين نوع. ليكن ظاهراً بلكه مطمئناً عِلَّتين همان مرگ و جسك (بلا) است كه در بيت بعد آمده و خطابى است نفرين آميز.

(اى سگ پرستان، مرگ و بلا بر شما. چنان كه گويند مَرَض، يعنى خاموش باش و مگو. شيطان گهگاه بر آنان بانگ مى‌زد، اى منافقان و منكران كه بندگى خدا را استهزاء مى‌كرديد دو علت بر شما نازل خواهد شد بلا و مردن اين پايان شما خواهد بود.) اشارت است به مضمون آيه: كَمَثَلِ الشَّيْطانِ إِذْ قالَ لِلْإِنْسانِ اكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قالَ إِنِّي بَرِي‌ءٌ مِنْكَ. (حشر، ١٦) چشم تر بودن: شارحان آن را به معنى روشن شدن چشم گرفته‌اند و بعضى گفته‌اند اكنون براى بلايى كه به شما رو آورده اشك مى‌ريزيد و پس از خلاص براى شهوت، و اين تفسير خالى از دقت به نظر مى‌رسد. «چشم تر بودن» نفرينى است و ظاهراً اشارت است‌