شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٣٣٦ - بيان اشارت سلام سوى دست راست در قيامت از هيبت محاسبه حق و از انبيا استعانت و شفاعت خواستن

خپ: خاموش. خاموش باش.

بچه از بيضه برون آوردن: كنايت از تحصيل ثواب كردن. (بكوش تا بر نمازى كه مى‌گزارى ثوابى تعلق گيرد.) چون مرغ سر زدن: اشارت است به حديث ابو ذر «نَهانِي رَسُولُ اللَّهِ عَن نَقرَةٍ كَنَقرَةٍ الدّيكِ وَ إقعاء كَإقعاءِ الكَلبِ وَ التفات كالتفات الثَّعلب: رسول ٦ مرا منع فرمود از سجده سبك همچون نوك زدن خروس بر زمين، و مانند سگ نشستن، و چون روباه به چپ و راست نگريستن. (احاديث مثنوى، از مسند احمد، ج ٢، ص ٣١١) و اين حديث در باره نماز است و غرض از آن منع از شتاب است و رعايت نكردن طمأنينه و نظير اين حديث، حديثى است از امام صادق (ع): «دخل رجل فقام يصلى فلم يتم ركوعه و لا سجوده فقال ٦ نقرٌ كنقر الغراب.» (فروع كافى، ج ٣، ص ٢٦٨) نماز گزار با تكبير، هوى و شهوت را در محضر پروردگار قربانى مى‌كند، و خود از دنيا مى‌برد چنان كه گويى در قيامت است و در محضر پروردگار. حالت نماز را مولانا با تعبير عارفانه بيان فرموده است كه نماز گزار در محضر پروردگار است، از پيمبران و صالحان يارى مى‌خواهد، آنان بدو مى‌گويند فرصت را از دست دادى. در دنيا كارى نكردى. پس به خويشان روى مى‌آورد. خويشان نيز بدو توجهى نمى‌كنند و اين نيز رمزى ديگر از قيامت است كه‌ يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ وَ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ: روزى كه مرد از برادر و مادر و پدر مى‌گريزد. (عبس، ٣٤- ٣٥) و چون از همه جا نوميد مى‌شود رو به خدا مى‌آرد و در پايان مى‌فرمايد: اين تصويرى كه به تو نشان دادم، در قيامت حقيقت آن را خواهى ديد پس تا فرصت از دست نرفته بكوش تا نماز را با شرايط آن ادا كنى و با اداى آن عمل صالح به دست آرى.