واحِدَةٍ»[١]. اين احساس موقعى تبلور پيدا مى‌كند كه قرآن كريم در يك شكل عاطفى مؤثّر براى ما آن را مطرح مى‌كند: منظره ناهنجارى كه سزاوار است ما را از غيبت ديگران بازدارد؛ شخص غيبت‌كننده را به خورنده مردار تشبيه مى‌كند و مى‌فرمايد: «يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ»[٢]. آن‌گاه مى‌افزايد: «فَكَرِهْتُمُوهُ»؛ همه شما آن را ناپسند بداريد.

هرگاه جريان از اين قرار باشد، آيا امكان ندارد كه ما از آن وضع نجات پيدا كنيم؟ زيرا انسان در حال غيبت كردن از تمام آموزه‌هاى مثبت برخوردار است، تمام وسايل ضرورى عقلى و عاطفى را در اختيار دارد تا بتواند بين آنچه انجام مى‌دهد و انجام نمى‌دهد؛ تفاوت بگذارد؟ علاوه بر اين، آيا قانونمندى براى كار نيك و بد، يكى از شئون ما انسان‌ها نيست؟

سزاوار است كه براى پاسخ به اين پرسش، معناى اين ادّعا و اهميّت آن را تعريف كنيم. آيا مى‌خواهيم تنها به جنبه تفكر و انديشه انسانى بسنده كنيم و تنها به وجدان فردى متّكى باشيم، يا اين‌كه مى‌خواهيم به جنبه ذاتى شى‌ء نيز برسيم؟

بنابراين، اگر انديشه خير و شر از نظر عقلى چنين تعريف شود: «صفت كمال يا نقصى است كه موافق طبع بشرى يا مخالف آن و يا سزاوار ستايش و يا نكوهش باشد،» براى متكلّمان مسلمان دشوار نيست كه صلاحيّت انسان را از اين جنبه براى قانونگذارى مجاز بدانند؛ ولى آيا هرآنچه بر حسب عقل و دركمان خوب يا بد مى‌بينيم، ضرورتا در ذات و حقيقت خود نيز همين‌طور است؟

[١] - نساء( ٤) آيه ١:« از پروردگارتان بپرهيزيد، آن خدايى كه همه شما را از يك انسان پديد آورده است».

[٢] - حجرات( ٤٩) آيه ١٢:« ... گوشت برادر مرده خود را بخورد، همه شما كراهت داريد.»

در شأن نزول اين آيه شريفه در كتب تفسير آمده است: دو نفر كه سلمان را نزد پيامبر ٦ فرستاده بودند تا غذايى براى آنها ببرد، از او غيبت كردند.

پيامبر ٦ و سلّم سلمان را نزد اسامة بن زيد كه مسئول بيت المال بود، فرستاد؛ اسامه گفت: الآن چيزى ندارم. آن دو نفر از اسامه غيبت كردند و گفتند: او بخل ورزيده است و درباره سلمان گفتند: اگر او را به سراغ چاه سميحه( كه چاه پرآبى بود) بفرستيم آب آن فروكش خواهد كرد، سپس خودشان راه افتادند تا نزد اسامه بروند و درآن‌باره تجسّس كنند.

پيامبر ٦ و سلّم فرمود: من آثار خوردن گوشت را در دهان شما مى‌بينم.

گفتند: ما امروز مطلقا گوشت نخورده‌ايم!

فرمود: آرى، گوشت سلمان و اسامه را مى‌خورديد.

آيه نازل شد و مسلمانان را از غيبت نهى كرد.

تفسير نمونه، جزء ٢٦ قرآن، ذيل آيه ١٢، حجرات- م