از آن جهت كه از بالاترين موجودى صادر شده است كه ما را از نعمت اين عقل برخوردار كرده و حقايق اوليّه را با آن‌چه در آن حقيقت اخلاقى مقام اوّل را داشته، به وديعت نهاده است.

جز اين‌كه وقتى ما اين تفاوت‌هاى نظرى را كنار بگذاريم، ملاحظه خواهيم كرد كه اين دو نظريّه در اقتضاى عملى برپايه‌اى كه استوارند، هردو نظير هم هستند.

به اين ترتيب؛ قرآن كريم به ما مى‌آموزد كه تنها رسالت اسلام رسالتى است كه به خاطر آن انسان، بلكه تمام موجودات عاقل ديدنى و ناديدنى (انس و جن) را آفريده‌اند، اين رسالت منحصر در عبادت و تسليم در برابر آفريدگار جلّ و علاست: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ.»[١].

و آيات زيادى جهت تكميل اين آگهى به عباراتى مشخّص‌تر مى‌آيد و از الفاظ اين آيات مى‌يابيم كه تسليم نفس در برابر امر خدا بايد خالص و بدون شرك باشد: «وَ نَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ.»[٢]، «وَ ادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ.»[٣]، «فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ.»[٤].

و براى اين‌كه مقصود قرآن را وسيله اين اخلاص به خوبى درك كنيم، شايسته است كه دو مجموعه ديگر از آياتى را كه بدان وسيله- در حقيقت از جنبه سلبى- تعيين هدف آفرينش را براى ما مطرح مى‌سازد، ولى صادق‌ترين تعبير از اين تسليم خالصانه را دارد.

به اين ترتيب كه در مجموعه نخست، قرآن روى اين نقطه اصرار مى‌ورزد كه سيطره هواى نفس ما بايد از احكامى كه از طرف ما صادر مى‌شود، رخت بربندد. زيراكه او بدترين بتى است كه پيروى مى‌كنند: «فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى‌ أَنْ تَعْدِلُوا.»[٥]، «وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ.»[٦]، «وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى‌ فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ.»[٧].

[١] - ذاريات( ٥١) آيه ٥٦: من جن و انس را نيافريدم، مگر براى اين‌كه عبادتم كنند.

[٢] - بقره( ٢) آيه ١٣٩: ما با اخلاص او را پرستش مى‌كنيم و موّحد خالصيم.

[٣] - اعراف( ٧) آيه ٢٩: او را بخوانيد و دين و آيين خود را خالص و مخصوص او قرار دهيد.

[٤] - زمر( ٣٩) آيه ٢: پس خدا را پرستش كن و دين خود را براى او خالص گردان!

[٥] - نساء( ٤) آيه ١٣٥: از هوا و هوس پيروى نكنيد تا مانعى در راه اجراى عدالت ايجاد گردد.

[٦] - قصص( ٢٨) آيه ٥٠: و آيا گمراه‌تر از آن كسى كه پيروى هواى نفس خويش كرده و هيچ هدايت الهى را نپذيرفته، كسى پيدا مى‌شود؟

[٧] - ص( ٣٨) آيه ٢٦: و از هواى نفس پيروى نكن كه تو را از راه خدا منحرف سازد.