و هرگاه نقش نيّت خوب، به‌طور خاص نقش گزينش صحيح است، از آن جهت كه يك نيكى اخلاقى است، پس معناى اين سخن چنين خواهد بود كه نيّت وابسته به تكليف است، از آن جهت كه تكليف است و به‌طور صريح اين صفت را داراست.

هر تلاشى تا وقتى كه وارد قلب و نيّت نشود و با قانون و شرع مطابقت ننمايد، به ذات خود تلاشى منحرف و مبهم است، خواه متّصف به صفت قداست و يا ناپاكى و پليدى، يا طاعت و معصيت، خوب يا بد و يا بى‌حساب و به پيروى از روشى كه منظور نظر شخص است انجام پذيرفته باشد. علماى اخلاق اسلامى، حتّى فقهاى امور عبادى از ديرزمان روى اين نظريّه پافشارى داشته‌اند، همان‌طورى كه حديث متواتر بدون ترديد از قول پيامبر ٦ معنايى جز اين ندارد. و بر اين اساس، آن‌چه در مورد مشتبه شدن اعمال ظاهرى صادق است، به‌طور كامل بر تلاش‌هاى باطنى ما نيز صادق است. بنابراين؛ موقعى كه انسان از امر شرع غافل است، سپس در برابر خود اين احساس را دارد كه انگيزه‌اى او را بر اين واداشته تا از خودش بخواهد كه در اين دنيا از منافع خوددوستى به دور و دوستدار خويشاوندان بوده و كرامت و اخلاص براى انسانيّت را بطلبد. به اين ترتيب لازم است تا به وسيله اين احساسات ارزشمند فريفته نشود زيرا اين كششى كه ما در خود احساس مى‌كنيم؛ اين علاقه بر تحسين صفت خودمان، چه‌بسا به خاطر تأثير نوعى از نداى فطرى، و يا به خاطر عشقمان به كمال و يا به مجرّد رغبت و علاقه‌مان در ارتباط با توانايى خلّاقه‌اى كه داريم، بر ما فرض شده است و يا به خاطر آن‌كه براى خودمان به نوعى از همسانى پاك و پاكيزه در رفتار ظاهرى‌مان برسيم و بدان وسيله مطمئن شويم كه ما در برابر مردم يا به خاطر عوامل و اسباب ديگرى با خلوص كمتر يا بيشتر هرگز نمى‌لغزيم.

نيّتى را كه در انجام اين عمل به همراه دارم كه به تلاش درونى من معنى مى‌دهد؛ همان نيّتى كه با عمل به صفت نوعى‌اش هماهنگ است و با نشان خاصّ خود آن عمل را مشخّص مى‌كند. به راستى كه اين نيّت رگ و ريشه عمل و حيات آن است، و شبيه‌تر به روح روح است.