و در روايت ديگرى كه صراحت بيشترى دارد، ابن جرير موقوفة از ابو ثعلبه خشنى نقل كرده كه در حديث مرفوعى از پيامبر ٦ نقل شده است كه فرمود: «خداى تعالى واجباتى را بر شما واجب كرده است؛ آنها را ضايع نكنيد و حدودى را تعيين فرموده است، از آن حدود تجاوز نكنيد و چيزهايى را بر شما حرام گردانيده، آنها را مرتكب نشويد و از باب لطف و رحمت بر شما از گفتن حكم بعضى چيزها خوددارى كرده است- نه آن‌كه فراموش كرده باشد- از آنها نپرسيد.»[٢] و ابن حبّان نقل مى‌كند كه محتواى اين قبيل احاديث مناسب با نزول اين آيه شريفه است:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْها حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللَّهُ عَنْها وَ اللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ. قَدْ سَأَلَها قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِها كافِرِينَ.[٣]

اين فاصله‌خواهى مبالغه‌آميز و تندروى در كم و كيف از قوانين قرآنى، دستورى است كه به طور واضح و به صراحت آمده است تا اگر براى كسى خوش نيايد به‌گونه‌اى كه توان عقلى، جسمى و اخلاقى خود اقتضا دارد، برخلاف ديگران به كار ببرد. اين بود آن‌چه به اخلاق عملى و

[١] - ر ك: صحيح مسلم: ٢/ ٩٧٥، حديث ١٣٣٧؛ تذكرة الفقهاء علّامه حلّى: ٧/ ١٦؛ تفسير قرطبى: ٤/ ١٤٣؛ تفسير ابن كثير:

١/ ٣٨٦؛ مجمع الفائدة و البرهان: ٢/ ٢٦٥؛ سنن الكبراى بيهقى: ٤/ ٣٢٥، حديث ٨٣٩٨؛ مسند احمد: ٢/ ٥٠٨، حديث ١٠٦٥؛ جامع العلوم و الحكم: ١/ ٨٩؛ البيان و التّعريف: ٢/ ٥٣؛ المستند المستخرج على صحيح مسلم: ٤/ ١١، حديث ٣١٠٨ و به همين مضمون در روايت ابن حبّان آمده است، سيوطى آن را در درّ المنثور: ٢/ ٣٣٥، نقل كرده است.

[٢] - ر ك: سنن دار قطنى: ٤/ ١٨٤. مؤلّف از طرق ديگر نيز اين روايت را به عربى نقل كرده است. علل دار قطنى: ٦/ ٣٢٤، حديث ١١٧٠؛ الكامل فى ضعفاء الرّجال: ١/ ٤٠٤؛ تفسير ابن كثير: ١/ ٢٧٨؛ المستدرك على الصّحيحين: ٤/ ١٢٩، حديث ٧١١٤؛ تفسير قرطبى: ٦/ ٣٣٤؛ سنن كبراى بيهقى: ١٠/ ١٢؛ فتح البارى: ١٣/ ٢٦٦؛ نيل الأوطار: ٨/ ٢٧٣.

[٣] - مائده( ٥) آيات ١٠١- ١٠٢:« اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، از امورى كه افشاى آنها باعث ناراحتى و دردسر شما مى‌شود، پرسش نكنيد. اگر در اين‌گونه موارد زياد اصرار كنيد، به وسيله آيات قرآن بر شما افشا مى‌شود.»( تصوّر نكنيد اگر خداوند از بيان پاره‌اى از مسائل سكوت كرده است، از آن غفلت داشته؛ بلكه مى‌خواسته است شما را در توسعه قرار دهد و) آنها را بخشوده است و خداوند بخشنده حليم است.( در تأكيد مطلب اضافه مى‌كند:) بعضى از اقوام پيشين اين‌گونه سؤال‌ها را داشتند و به دنبال پاسخ آنها به مخالفت و نافرمانى برخاستند.

بايد توجّه داشت كه اين آيات شريفه از سؤال‌هاى نابجا منع مى‌كند، به هيچ‌وجه راه سوال‌هاى منطقى و سازنده را به روى انسان‌ها نمى‌بندد- م.