آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٧٥ - اخلاق عملى
پايان اين كتاب مىآوريم، بررسى نمايد و گستردگى اين نظام و زيبايى آن را دريابد.
البتّه، روش ما تفاوت زيادى در عرضه كردن اين جنبه اخلاقى (اخلاق عملى) با روشى دارد كه پيشينيان ما داشتند. چونكه، اوّلا: ما لازم نمىبينيم تمام نصوص و آياتى را كه ارتباطى با موضوع دارد، بياوريم. از اينرو، به نقل برخى از آنها كه دلالت كافى بر قواعد مختلف رفتار اخلاقى دارند، بسنده كرديم. وانگهى، ما تصميم داريم كه در حدّ امكان از تكرار دورى كنيم.
و در نهايت، به جاى اينكه مقيّد به ترتيب سورهها باشيم- روشى را كه امام غزالى پيروى كرده بود- و يا همچون (ژول لابوم) از نظام ابجدى پيروى كنيم، از يك روش منطقى پيروى نمودهايم. بنابراين، در روش ما نصوص (آيات) برحسب نوع ارتباطى كه اين قانون ترتيب آنها را مىطلبيد، جمعآورى شده است؛ و نيز در داخل هر گروه، تعدادى مجموعههاى كوچك از نصوص، مشخّص شده است كه براى هركدام يك عنوان فرعى قرار دادهايم كه به اختصار، آن آموزش ويژهاى را كه خواسته انسان است به او مىدهد؛ بهگونهاى كه براى خواننده اين زمينه را فراهم مىكند كه حكم مورد بحث را در نهايت سهولت پيدا كند.
و تنظيم مجموع نصوص (آيات) با اين روش، روش كاملى را براى زندگى عملى ما آنچنان فراهم مىسازد كه قرآن مهندسى آن را كرده است؛ يعنى بيان مىدارد كه رفتار انسان با خودش، با خانوادهاش و با توده مردم چگونه بايد باشد؟ ... و يا مباديى كه بايد رابطه بين حاكمان و محكومان و بين دولتها و يا جوامع را استوار سازد، كدام است؟ ... و يا انسان وظيفه بندگى خود را نسبت به خدا چگونه بايد ادا كند؟ ... تمام اينها با يك روش واضح و مشخّص گفته شده است.
اين طبيعت اجمالى، مكمّل خود را در طبيعت ديگرى پيدا مىكند كه ارزش بالاترى به او مىدهد. توضيح اينكه قرآن مجيد پس از آنكه براى هر صحنهاى از صحنههاى زندگى خط سيرش را تنظيم مىكند، منحنىهاى منظّمى به شكل دايرههاى مشترك المركز، براى ما ترسيم مىنمايد كه هركدام از اين دواير- در هماهنگى با مجموع- قابل انبساط و انقباض است.
بلكه گاهى اين دواير به نوبت تداخل پيدا مىكنند، بدون اينكه بر قلمرو يكديگر تجاوز نمايند.
قرآن چگونه توانسته است اين اثر معجزهآسا را به وجود آورد؟
به راستى كه روش قرآن در نهايت بىپيرايگى است؛ آنگاه كه براى بيان قوانين خود