آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٧٤٥ - ٣ - تلاش و مدارا

فَإِذا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَ لا تَخافِي وَ لا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَ جاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ»[١]. و اين حال همه كسانى است كه در برابر اراده خداى تبارك و تعالى سر تسليم فرود آورده‌اند: «وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ»[٢]، «فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً»[٣].

و در نهايت سخن؛ از اين مى‌گويد كه شخص- درحالى‌كه به واجبات اساسى خود عمل مى‌كند و گناهان زشت را ترك مى‌كند- به اين سطح پايين يك فرد پاك بسنده مى‌كند، و معناى اين سخن آن است كه بى‌ترديد او شروع به تثبيت هدف بالاى خود در حدّ درجه متوسّطى كرده است كه اين درجه نهايت چيزى است كه يك تلاش معتدل به آن‌جا مى‌رسد، و اين يك اشتباهى است كه هدف با عمل باهم مخلوط شده است!

به راستى كه ميانه‌روى در عمل را امكان انجام دادن و رسيدن به آن نيست، مگر براساس نيّتى كه از ارزش بالا و بالاترين درجات كمال برخوردار باشد. و هر اندازه‌اى كه از اين سطح پايين‌تر بيايد، به يقين انعكاساتى روى اراده، ايستايى، و تناقض، و بسندگى خواهد داشت.

ات قرآنى كه به ما دستور مى‌دهد تا مجاهده جانانه‌اى را در راه خداى سبحان داشته باشيم: «اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ»[٤]، «وَ جاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ»[٥]، بدون توجّه به امكانات ما، هيچ معناى انسانى ديگرى براى اين آيات وجود ندارد. بنابراين؛ درعين‌حالى كه اين تلاش بالاترين هدف را براى ما تعيين مى‌كند و درحالى‌كه آرمان‌هاى اخلاقى ما را تا بى‌نهايت مى‌ستايد، در

[١] - قصص( ٢٨) آيه ٧ و ٨: ما به مادر موسى وحى فرستاديم( و به او الهام كرديم) كه موسى را شير بده و هنگامى كه بر او ترسيدى، او را در دريا افكن! و ترس و اندوهى به خود راه مده! چرا كه ما قطعا او را به تو بازمى‌گردانيم و او را از رسولان خود قرار مى‌دهيم.

[٢] - طلاق( ٦٥) آيه ٢ و ٣: و هركس از خدا بپرهيزد و ترك گناه كند، خداوند براى او راه نجاتى قرار مى‌دهد( و مشكلات زندگى او را حل مى‌كند) و او را از جايى كه گمان ندارد، روزى مى‌رساند.

[٣] - انشراح( ٩٤) آيه‌هاى ٥، ٦: به يقين با( هر) سختى آسانى است، مسلّما با هر سختى آسانى است.

[٤] - آل عمران( ٣) آيه ١٠٢: آن‌گونه كه حقّ تقوا و پرهيزگارى است، از خدا بپرهيزيد.

[٥] - حج( ٢٢) آيه ٧٨: و در راه خدا جهاد كنيد و حقّ جهادش را ادا نماييد.