تنها موضع‌گيرى رسول خدا ٦ و سلّم اين نبود، بلكه در كلماتى به صراحت فرموده است: «براى كسى كه پرهيزگار است، هيچ اعتنايى به ثروت نيست.»[١]، بلكه نيز فرموده است: «بهترين همراه شخص مسلمان آن چيزى است كه از آن به مسكين، يتيم و درراه‌ماندگان بدهد».[٢]

حقيقت اين است كه كمتر چيزى كه قرآن و سنّت توصيف مى‌كند، متاع اين دنياست، ما را به پارسايى مى‌خواند، هرچند كه كمتر از اين متاع فانى باشد.

جز اين‌كه اين پارسايى را ممكن است عموم مردم به مفهوم روحى بگيرند و سزاوار نيست جز در شرايط بسيار نادرى به مفهوم مادّى بدانيم؛ مانند حالت انسان بى‌عائله، بريده‌اى كه هيچ گاه طالب نشاط خود نيست (هرچند كه به صورت صدقه) هيچ تكليفى از دور و نزديك احساس نمى‌كند. پس بهتر براى چنين مردى بدون ترديد آن است كه هروقت نيازهاى خاصّ ضرورى‌اش تأمين شد، كوشش زيادى براى كسب بيشتر نكند، بلكه وظيفه دارد كه بيشترين تلاش خود را براى تهذيب دل و روحش به كار اندازد.

اين شرايط به‌طور مشخّص شرايط متصّوفه مسلمان است كه پيش از آنها بر آن روش شمارى از صحابه رسول خدا ٦ به‌خصوص اصحاب صفّه بودند، ولى بر هر مسلمانى واجب است كه موضع روانى خويشتن‌دارى در برابر متاع‌هاى دنيوى داشته باشد و مقدارى از اين محبّت زايدى كه روح را مسخّر مادّه مى‌كند، فاصله گيرد، يعنى آن محبّت دنيا كه وسيله صرف را هدف و غايت‌

[١] - بقيّه حديث، چنان‌كه در سنن ابن ماجه: ٢/ ٧٢٤، حديث ٢١٤١، آمده چنين است:« تندرستى براى پرهيزگاران بهتر از توانگرى و پاكدلى بهتر از نعمت و رفاه است.»- مترجم عربى. و ر ك: مسند احمد: ٥/ ٣٧٢، حديث ٢٣٢٠٦؛ الأحاد و المثانى:

٥/ ٢٨، حديث ٢٥٦٦؛ البيان و التّعريف: ٢/ ٢٧١؛ فيض القدير: ٦/ ٣٨٢؛ تهذيب التّهذيب: ٥/ ١٧٣، حديث ٣٤٠؛ تهذيب الكمال: ١٤/ ٤٥١.

[٢] - ر ك: صحيح بخارى: ٢/ ٥٣٢، حديث ١٣٩٦، مصنّف با اندك تفاوتى نقل كرده كه صحيح آن را ما آورديم؛ شعب الايمان:

٧/ ٢٧٥، حديث ١٠٢٩٠؛ تفسير قرطبى: ١٩/ ٢٨٥؛ صحيح مسلم: ٢/ ٧٢٨، حديث ١٠٥٢؛ المسند المستخرج على صحيح مسلم: ٢/ ١١٧، حديث ٢٣٤٦؛ سنن كبراى بيهقى: ٣/ ١٩٨، حديث ٥٥٠١؛ مسند احمد: ٣/ ٢١، حديث ١١١٧٣؛ مسند طيالسى: ١/ ٢٩٠، حديث ٢١٨٠؛ شرح نووى: ٧/ ١٤٤.