آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٧٠١ - ب - تلاش سازنده

برخورد و مواجهه وانمود مى‌كند كه يكى از اين دو طرز تفكّر را به ديگرى اشتباه كرده است و هم‌چنان تا حدّى پيش مى‌رود كه ارزشيابى يك مرد كامل را بد مى‌پندارد، مثل آن‌جايى كه او را با مردى با كمال بيشتر مقايسه مى‌كند.

البتّه رسول خدا ٦ به هشدار ما نسبت به اين موضع‌گيرى در برابر فرستادگان خدا و بر حذر داشتن ما نسبت به آن توجّه خاصّى داشته، مى‌فرمايد: «مرا بر موسى برنگزينيد!»[١]، و در اين صورت است كه قرآن به زبان مسلمانان اين گفتار را حكايت كرده است كه دليل بر اعتقاد و ايمان است: «لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ»[٢]، البتّه اين نفى تفاوت بين انبياء عليهم السّلام تنها متوجّه به تفاوت مربوط به پديده ايمان- يعنى اعتقاد به برخى از آنان و انكار ديگر انبياء- نيست، آن طورى كه اين آيه كريمه دلالت مى‌كند: «إِنْ تُبْدُوا خَيْراً أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ فَإِنَّ اللَّهَ كانَ عَفُوًّا قَدِيراً»[٣]، «إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ يُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ يَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَ نَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَ يُرِيدُونَ أَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذلِكَ سَبِيلًا»[٤]، «أُولئِكَ هُمُ الْكافِرُونَ حَقًّا وَ أَعْتَدْنا لِلْكافِرِينَ عَذاباً مُهِيناً»[٥] بلكه شايسته است كه به هر نوع تفرقه‌اى نيز مربوط باشد كه در ارزشيابى‌

[١] - ر ك: صحيح بخارى: ٤/ ١٧٠٠، حديث ٤٣٦٢ و ٦/ ٢٥٣٤، حديث ٦٥١٩ و ٦٩٩١. و در حديث ديگرى آمده است:« از بين انبيا گزينش نكنيد، زيراكه مردم در روز رستاخيز بيهوش مى‌شوند و من نخستين كسى خواهم بود، زمين از او شكافته خواهد شد، ناگهان موسى ٧ را مى‌بينم كه قائمه‌اى از قائمه‌هاى عرش را گرفته است، نمى‌دانم او از جمله كسانى بوده كه بيهوش شده يا به حساب نخستين بيهوشى او را گذاشته‌اند.» و اين حديث روشن‌تر و از حديث قبلى در تعبير از ملاك نهى از گزينش كم ابهام‌تر است-( مترجم عربى)، ر ك: صحيح بخارى: ٢/ ٨٥٠، حديث ٢٢٨١ و ٣/ ١٢٤٥، حديث ٣٢١٧؛ الفردوس بمأثور الخطاب: ٥/ ١٩، حديث ٧٣١٩؛ مسند احمد: ٣/ ٣٣، حديث ١١٣٠٤؛ المصنّف ابن ابى شيبه: ٦/ ٣٣٢، حديث ٣١٨٣٧؛ صحيح ابن حبان: ١٦/ ٣٠١، حديث ٧٣١١؛ تفسير قرطبى: ٧/ ٢٩٧؛ عون المعبود: ١٢/ ٢٧٧.

[٢] - بقره( ٢) آيه ٢٨٥: ما در ميان پيامبران او( خدا) هيچ‌گونه فرقى نمى‌گذاريم.

[٣] - نساء( ٤) آيه ١٤٩: اگر نيكى‌هاى افراد را اظهار كنيد و يا مخفى نماييد، مانعى ندارد( به خلاف بدى‌ها كه مطلقا جز در مواردى بايد كتمان شود)، و نيز اگر در برابر بدى‌هايى كه افراد به شما كرده‌اند، راه عفو و بخشش را پيش گيريد، بهتر است، زيراكه خداوند بندگان شايسته خود را با داشتن قدرت عفو مى‌كند.

[٤] - نساء( ٤) آيه ١٥٠: آنها كه به خدا و پيامبرش كافر مى‌شوند و مى‌خواهند ميان خدا و پيامبران تفرقه بيندازند و اظهار مى‌دارند كه ما به بعضى از آنها ايمان داريم، اگرچه بعضى ديگر را به رسميّت نمى‌شناسيم و به گمان خود مى‌خواهند، در اين ميان راهى پيدا كنند ...

[٥] - نساء( ٤) آيه‌هاى ١٤٩، ١٥١: آنها كافران واقعى هستند، ما براى كافران عذاب توهين‌آميز و خواركننده‌اى فراهم كرده‌ايم.( در-- حقيقت اين آيه حال يهوديان و مسيحيان را روشن مى‌سازد كه يهوديان مسيح را به رسميّت نمى‌شناختند و هردو پيامبر اسلام ٦ را درحالى‌كه طبق كتاب‌هاى آسمانى آنها نبوّت اين پيامبران بر آنها ثابت شده است).