فضيلت يك مفهوم خيالى مى‌شود كه جز در عالم اساطير چنين چيزى يافت نمى‌شود. توضيح اين‌كه وقتى ما چيزى را به وسيله يك امر ممكن ارزشمندترى مى‌طلبيم، يعنى همين حدّ محدود از توان انسانى، ناگزير آن‌چه قدرت فوق انسانى و يا شايسته‌تر از آن است، با چيزى غير انسانى مخلوط مى‌شود. بنابراين؛ جهت اين‌كه انسان ثابت نمايد كه تمام نيروهايش را به كار برده است، تنها دليلش اقدام به خودكشى خواهد بود. و بدين وسيله اعتقاد داريم كه چنين فرضى ما را به چه بن‌بستى مى‌كشاند!

امّا موضع قرآن كاملا با اين فرض، متفاوت است. از طرفى انديشه كمال را بين نابودى نامعقول و كوشش و تلاش معتدل مى‌داند، و از سوى ديگر با وجود ترغيب مردم به جستن عمل برتر، به لطف خويش شايستگان پاكيزه را عموما چه ضعيف يا قوى باشند، زير پوشش مى‌گيرد و تزكيه مى‌كند، و به همين خاطر است كه مى‌بينيم پس از آن‌كه فاصله بين مجاهدى را كه از جان و مالش مى‌گذرد با عقب‌مانده‌اى كه در آخر صف مانده است، مقايسه مى‌كند، البتّه اين مقايسه پس از آن است كه برترى مجاهد را در اين آيه بيان مى‌دارد:

«لا يَسْتَوِي الْقاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَ الْمُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجاهِدِينَ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقاعِدِينَ دَرَجَةً»[١]، ناگهان دفع توهّم فرموده، مى‌گويد: «وَ كُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنى‌»[٢].

و ذات اين مقايسه، بلكه خود ارزشيابى بين دو گروه انفاق‌گر، يكى در شرايط دشوار اقدام به انفاق مى‌كند، درحالى‌كه آن ديگرى به دنبال وى انفاق مى‌كند، امّا موقعى كه سختى‌ها بسيار كم مى‌شود: «لا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قاتَلَ أُولئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَ قاتَلُوا وَ كُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنى‌ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ»[٣]

[١] - نساء( ٤) آيه ٩٥: افراد باايمانى كه از شركت در ميدان جهاد خوددارى مى‌كنند و بيمارى خاصّى كه آنها را از شركت در اين ميدان مانع شود، ندارند، هرگز با مجاهدانى كه در راه خدا و اعلاى كلمه حق با مال و جان خود جهاد مى‌كنند، يكسان نيستند.

خداوند مجاهدانى را كه با مال و جان خود در راهش پيكار مى‌كنند، بر خوددارى‌كنندگان از شركت در ميدان جهاد برترى عظيمى بخشيده است.

[٢] - نساء( ٤) آيه ٩٥: و به هردو دسته( مجاهدان و غيرمجاهدان) وعده نيك داده است.

[٣] - حديد( ٥٧) آيه ١٠: كسانى كه قبل از پيروزى انفاق كردند و جنگيدند و پيكار نمودند( با كسانى كه بعد از پيروزى انفاق كردند)-- يكسان نيستند، آنها بلندمقام‌تر از كسانى هستند كه بعد از فتح انفاق نمودند و جهاد كردند و خداوند به هردو وعده نيك داده است و خداوند به آن‌چه انجام مى‌دهيد، آگاه است.