آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٦٧٧ - الف - تلاش مدافعه

داده‌اند.»[١]

بنابراين؛ قداست اسلامى در برابر فطرت، بدون تفاوت و بى‌مبالات تجسّم نمى‌يابد، بلكه به طور خاص براى ارزش‌هاى معنوى امتياز و برترى ويژه‌اى قائل است. و از اين‌رو مى‌بينيم كه قرآن كريم وقتى كه مؤمنان راستين را توصيف مى‌كند، نمى‌گويد كه آنان جز خدا را دوست نمى‌دارند، بلكه مى‌گويد: «وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ»[٢]

در اين صورت براى اين‌كه مسئله تلاش و حركت به پيش را مطرح كنيم، نيازى نداريم تا حالتى را فرض كنيم كه قواى مخالف با واجب تكليفى به‌طور كامل نابود شوند، بلكه همين‌قدر كافى است كه ما به‌واقع از نابرابرى بين قواى درگير آزاد باشيم، زيرا كمترين برترى احساس خير به همان نسبت بايد از وزنه تكليف و از فداكارى كه مقاومت ايجاب مى‌كند، بكاهد، و قرآن كريم اين مطلب را خاطرنشان كرده و پس از آن‌كه سفارش مى‌كند از صبر و پايدارى و نماز كمك بگيريم، مى‌گويد: «وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ»[٣]

درواقع، دشوار نيست كه از خلال كشمكش و نزاع بين نيروهاى مخالفى كه در مقابل يكديگرند پيروزى را ببينيم كه در خطوط عريضش ظاهر يا متجلّى شود، مى‌گوييم فقط در خطوط عريض، از آن جهت كه ما درصدد عمل مخصوصى نيستيم، به شكلى متبلور شود و انسان در صورت لزوم به‌طور مباشرت و ابزارى بر آن اقبال كند، بلكه آن تنها جهتى است كه به صورت اجمالى و گسترده، پخته‌ترين و متحول‌ترين جهت‌گيرى بر آن راهنمايى مى‌كند.

اكنون ببينيم ارزش آن عمل در شرايطى كه گفتيم چيست؟ ...

البتّه آن عمل، نه پيشامد محض و نه اكتسابى كامل است، بنابراين آن عمل نتيجه دو

[١] - ر ك: سنن نسائى( گزيده): ٧/ ٦١، حديث ٣٩٣٩، و عبارت حديث چنين است:« از انس نقل شده مى‌گويد: رسول خدا ٦ و سلّم فرمود: از دنيا، زنان و بوى خوش محبوب من است و نور چشم مرا در نماز قرار داده‌اند.»-( مترجم عربى).

ر ك: المصنّف عبد الرزّاق: ٤/ ٣٢١، حديث ٧٩٣٩؛ المعجم الأوسط: ٥/ ٣٤١، حديث ٥٢٠٣؛ كافى: ٥/ ٣٢١؛ مسند احمد:

٣/ ١٢٨، حديث ١٢٣١٦؛ خصال، ص ١٦٥؛ مسند ابو يعلى: ٦/ ١٩٩، حديث ٣٤٨٢؛ وسائل الشّيعه: ٢/ ١٤٤، حديث ١٢؛ الفردوس بمأثور الخطاب: ٢/ ١٤٣، حديث ٢٧٣٣؛ فيض القدير: ٢/ ١٤٦؛ رسائل كركى: ٣/ ٢٢٥، حبل المتين شيخ بهائى، ص ١٥٤؛ لسان الميزان: ١/ ٤١٥.

[٢] - بقره( ٢) آيه ١٦٥: امّا كسانى كه ايمان به خدا آورده‌اند، عشق و علاقه بيشترى به او دارند.

[٣] - بقره( ٢) آيه ٤٥: اين كار جز براى خاشعان سنگين و گران است.