و هيچ‌كسى نيست كه بتواند در وقت ضرورت چنين عملى، هروقت ما خودمان را در برابر نيروى مخالفى ديديم كه مى‌خواهد بر ما غلبه كند، مبارزه كند و با نيروى مخالف ستيز نمايد.

بنابراين؛ در اين لحظه، نخستين وظيفه و مسئله فورى و مهمّ ما آن است كه از فوران و جهش آن پيشگيرى كنيم. و به راستى كه ديديم قرآن كريم در بسيارى از موارد فراموش نمى‌كند كه از ما اين مقاومت را بطلبد، و آن كسانى را كه مى‌دانند چگونه در برابر شهواتشان مغلوب مى‌گردند، به بدترين پيآمدها تهديد مى‌كند، خداى متعال مى‌فرمايد: «فَإِذا جاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرى‌ يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسانُ ما سَعى‌ وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَنْ يَرى‌ فَأَمَّا مَنْ طَغى‌ وَ آثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى‌ وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى‌ فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى‌»[١]

و از جمله چيزهايى كه هم‌چون حكمى عملى از انبوه احكام خاطرنشان مى‌سازد: روزه گرفتن مطلق است كه قرآن در بخش دوازدهم از سال آن را از طلوع فجر صادق تا غروب خورشيد واجب مى‌داند، به‌طور مطلق روزه گرفتن و نيز در اوقات زيادى غير از اين، روزه واجب است. به راستى در اين عمل براى تسليم اعضاى بدن به بندگى و اطاعت بى‌ترديد تمرين و ورزش غير قابل انكار وجود دارد.

ولى آيا اين پيروزى هميشه و در همه‌جا به حدّى پرمشقّت است كه از خود گذشتگى مهلكى را مى‌طلبد؟ ...

به راستى اين قول على‌رغم بدبينى افراطى كه دارد؛ به زندگى اخلاقى از پشت عينك سياه مى‌نگرد و معتقد است كه شرّ قانون طبيعت بى‌رحم است، ما به اين سؤال پاسخ مى‌دهيم كه جريان هميشه از اين قرار نيست.

بديهى است كه ما نمى‌خواهيم از فطرت فرشتگان سخن بگوييم كه نسبت به آن مشكل شر، به‌طور مطلق مطرح نيست، چون محال است از چنان فطرتى جز كار خير سر بزند و نيز

[١] - نازعات( ٧٩) آيه‌هاى ٣٤- ٤١: هنگامى كه آن حادثه بزرگ رخ دهد، در آن روز انسان به ياد كوشش‌هايش مى‌افتد( و در آن روز) جهنم براى هر بيننده‌اى آشكار مى‌گردد. امّا آن‌كسى كه طغيان كرده و زندگى دنيا را( بر همه چيز) مقدّم داشته، مسلّما دوزخ جايگاه اوست و آن‌كسى كه از مقام پروردگارش ترسان باشد و نفس را از هوا و هوس بازدارد، قطعا بهشت جايگاه اوست.