آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٦٢٣ - ٤ - بازيچه

تحقّق بخشيدن كمال ذات خويش است، بنابراين بايد نتيجه گرفت كه آخرين اصل در اخلاقيّت نمى‌تواند چيزى جز بحث و گفت‌وگو از اين كمال باشد.

علاوه بر اين؛ لازم است كه ما تأكيد كنيم از جهت نگرش اخلاق قرآنى محال است كه بين اين دو نوع از خير شخصى مقابله برقرار كنيم، زيرا موقعى كه قرآن براى ما مسئله بحث و گفت‌و گو از رفاهيّت مادّى را بر اين اساس مطرح مى‌كند كه مباح محض است، بر اين مقدار اكتفا نمى‌كند كه پاكى دل را تنها شرط براى ايمنى و سعادت ابدى قرار دهد و بس، و بلكه سرآغازى ارزشمند براى اكتساب و اجتهادى است كه هم‌چنان جهت‌گيرى تلاش ما به سوى آن است، و اگر مايلى آيه شريفه را كه بيانگر معناى اوّل است، قرائت كن: «يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ، إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ.»[١]، و «مَنْ خَشِيَ الرَّحْمنَ بِالْغَيْبِ وَ جاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ.»[٢]، و آن‌گاه راجع به معناى دوم اين آيه را بخوان: «خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها.»[٣]، و «وَ قَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِيَّةِ الْأُولى‌ وَ أَقِمْنَ الصَّلاةَ وَ آتِينَ الزَّكاةَ وَ أَطِعْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً.»[٤]، و اين آيه: «وَ إِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ.»[٥].

و در اين صورت آيا لازم نيست كه ما اين نوع از خير شخصى را از قاعده كلّى مستثنى بدانيم؟

باوجوداين، على‌رغم همه اعتباراتى كه به مصلحت اين نتيجه‌گيرى كمك مى‌كند، ما معتقديم كه در مبدأ كمال نوعى چشم‌پوشى وجود دارد، از اين‌رو در ذات خود و به تنهايى نوعى‌

[١] - شعراء( ٢٦) آيه‌هاى ٨٨، ٨٩: روزى كه هيچ مال و فرزندانى سودى نمى‌دهد، مگر كسى كه به حضور خدا بيايد، با قلب سليم( سالم از هرگونه شرك و كفر و آلودگى به گناه) باشد.

[٢] - ق( ٥٠) آيه ٣٣: آن كسى كه از خداوند رحمان در نهان بترسد و با قلبى پرانابه در محضر او حاضر شود.

[٣] - توبه( ٩) آيه ١٠٣: از اموال آنها صدقه، يعنى زكات بگير، تو با اين كار آنها را پاك مى‌كنى و نموّ مى‌دهى!

[٤] - احزاب( ٣٣) آيه ٣٣: و شما در خانه‌هاى خود بمانيد و هم‌چون جاهليّت نخستين( در ميان مردم) ظاهر نشويد، نماز را برپا داريد و زكات را بپردازيد و خدا و رسولش را اطاعت كنيد، خداوند فقط مى‌خواهد پليدى و گناه را از شما اهل بيت دور كند، و كاملا شما را پاك سازد.

[٥] - احزاب( ٣٣) آيه ٥٣: و هنگامى كه چيزى از متاع و وسايل زندگى از همسران پيامبر ٦ بخواهيد، از پشت حجاب( پرده) بخواهيد، اين براى پاكى دل‌هاى شما و آنان بهتر است.