امّا راجع به نتايج طبيعى عمل، همين‌قدر ما را بس كه در حالت آن مردى بينديشيم كه به كار پليدى اقدام مى‌كند و درباره تفاوتى كه در دل او بين سنگينى شرّ موجود نسبت به موضوع عمل مباشرش وجود دارد، و بين خطر اخلاقى كه براى خود اين شرّ است تأمّل كنيم، در وقتى كه اين تأمّل چه از خلال انعكاسات دور و نزديك و يا به وسيله انتشار الگوى بدى گسترش يابد كه اين بدى را به ديگران منتقل مى‌كند.

به راستى گناهانى كه براى ما نخستين بار ظاهر مى‌شوند- از اهمّيّت كمى برخوردارند و ديرپا نيستند، پس از آن‌كه از اين زاويه ما به آنها برسيم، براى ما بيانگر نوعى رسوايى باشد. و ما را در شرايطى قرار دهد كه در گستره وسيعى مسئوليّتى را كه درپى دارد، بسنجيم، به‌گونه‌اى كه ممكن است بگويند: مسئوليّت هرچه افق عمل وسعت يابد، عميق‌تر مى‌شود.

البتّه اين اصل همان است كه اين سخن ما را تجويز مى‌كند كه: رايج ساختن يك درهم تقلّبى خطر بيشترى از صد درهم دزدى دارد، به خاطر ادامه غش و تقلّبى كه اين عمل در نقدينگى رايج باعث مى‌شود. بنابراين؛ بار گناه آن درهم مغشوش به گردن رايج‌كننده آن است، حتّى پس از مردنش تا وقتى كه آن درهم از بين برود.

غزّالى توانسته است به استناد به اين اصل بگويد: «هركه به صورت نامحرم نگاه كند، نعمت چشم و نعمت خورشيد را ناسپاسى كرده است، زيرا ديدن به وسيله آن دو حاصل مى‌شود، و آن دو تنها بدان جهت آفريده شده است كه سود دينى و دنيايى داشته باشد و بدان وسيله از چيزهايى كه ضرر دينى و دنيوى دارد، بپرهيزد، درحالى‌كه در غير مورد به كار برده است، و به علاوه چون مقصود از آفرينش مخلوقات و دنيا و اسباب دنيوى آن است كه مردم به وسيله آنها براى رسيدن به خداى تعالى كمك بگيرند، و رسيدن به خدا ممكن نيست مگر به محبّت و دوستى او و انس با او در دنيا و دورى از فريب دنيا، و انس با خدا ميسّر نمى‌شود مگر با ذكر دائمى و هميشه به ياد خدا بودن، و از طرفى محبّت جز به وسيله معرفت كه با دوام فكر حاصل مى‌گردد، فراهم نمى‌شود. و دوام ياد خدا و دوام فكر جز با دوام بدن امكان‌پذير نيست، و بدن باقى نمى‌ماند، مگر به وسيله غذا و غذا به وجود نمى‌آيد، مگر به وسيله زمين، آب و هوا، و اين‌ها نيز جز با آفرينش آسمان و زمين و ساير اعضاى ظاهرى و باطنى سامان نمى‌گيرد. بنابراين؛ همه اين‌ها براى بدن است و بدن مركب روح است و آن‌چه به جانب خداى تعالى برمى‌گردد، همان‌