آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٤٨١ - كيفرهاى بدنى

فشرده گردد: «وَ إِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ.»[١].

- و بر آنان آشاميدنى ديگرى كه چركين‌تر است، بياشامانند كه توان فروبردنش را ندارند:

«وَ يُسْقى‌ مِنْ ماءٍ صَدِيدٍ يَتَجَرَّعُهُ وَ لا يَكادُ يُسِيغُهُ وَ يَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكانٍ.»[٢].

- و همان‌جا طعامى از زقّوم نيز وجود دارد كه مانند سرب گداخته در شكمشان مى‌جوشد:

«إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ طَعامُ الْأَثِيمِ كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ كَغَلْيِ الْحَمِيمِ.»[٣].

- و خوراكى‌هاى ديگر گلوگير، و عذابى كه تمامش درد و رنج است: «وَ طَعاماً ذا غُصَّةٍ وَ عَذاباً أَلِيماً.»[٤].

- از جمله انواع عذاب‌ها باد سوزان است: «فِي سَمُومٍ وَ حَمِيمٍ.»[٥].

- و سايه‌اى از دود فريبنده: «وَ ظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ لا بارِدٍ وَ لا كَرِيمٍ.»[٦].

- و هم‌چنين وقتى كه نهايت حالات برودت و آخرين درجه حرارت پشت‌سرهم بر عذاب شدگان وارد مى‌شود، اين معنايى است كه مفسّران درباره كلمه «غسّاق» گفته‌اند: «هذا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَ غَسَّاقٌ.»[٧].

- خلاصه كلام اين‌كه دوزخيان كيفرها و شكنجه‌هايى ناگسستنى مى‌بينند: «وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خاشِعَةٌ عامِلَةٌ ناصِبَةٌ.»[٨].

به اين ترتيب نصوصى كه كيفر جسمى را مى‌شمارد، بالغ بر اين مقدار (- ٧٤ الف و ١٥ ب)

[١] - كهف( ١٨) آيه ٢٩، انعام/ ٧٠، يونس/ ٤، صافات/ ٦٧، ص/ ٥٧، محمّد/ ١٥، واقعه/ ٥٤، ٥٥، نبأ/ ٢٥، غاشيه/ ٥(- ١٠ الف و يك ب): در جهنّم هنگامى كه تقاضاى آب مى‌كنند، آبى براى آنها مى‌آورند، هم‌چون فلزّ گداخته! كه( اگر نزديك صورت شود) صورت‌ها را بريان كند.

[٢] - ابراهيم( ١٤) آيه‌هاى ١٦، ١٧، الحاقه/ ٣٦(- ٢ الف): و از آب بدبوى متعفّنى نوشانده مى‌شود، به زحمت جرعه‌جرعه آن را سر مى‌كشد، و هرگز مايل نيست آن را بياشامد، از هرسو مرگ به سوى او مى‌آيد.

[٣] - دخان( ٤٤) آيه‌هاى ٤٣- ٤٦، صافات/ ٦٦، واقعه/ ٥٢، ٥٣(- ٢ الف): مسلّما درخت زقّوم غذاى گنه‌كاران است، همانند فلزّ گداخته در شكم‌ها مى‌جوشد!

[٤] - مزّمّل( ٧٣) آيه ١٣(- يك الف): غذايى گلوگير و عذابى دردناك.

[٥] - واقعه( ٥٦) آيه ٤٢(- يك الف): در ميان بادهاى كشنده و آب سوزان قرار دارند.

[٦] - واقعه( ٥٦) آيه‌هاى ٤٣، ٤٤، مرسلات/ ٣٠(- ٢ الف): و در سايه دودهاى متراكم و آتش‌زا، نه خنك است و نه آرامش‌بخش.

[٧] - ص( ٣٨) آيه‌هاى ٥٧، ٥٨، نبأ/ ٢٥(- ٢ الف): اين نوشابه حميم و غسّاق( دو مايع سوزان و تيره) است كه بايد از آن بچشند.

[٨] - غاشيه( ٨٨) آيه ٢، ٣(- يك الف): چهره‌هايى در آن روز خاشع و ذلّت‌بارند، آنها كه پيوسته عمل كرده و خسته شده‌اند.