آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٤٦٢ - خوشبختى حسى

واقعى نظام طبيعى و زيبايى آن را بداند، هرگز آنها را براى خود آنها نمى‌خواهد، همان‌طورى كه اگر در اختيارش قرار بگيرند، رد نمى‌كند. آيا ما اين حق را داريم دستى را كه با صداقت به سوى ما دراز شده تا هديه‌اى به ما بدهد و يا مدالى به سينه ما بياويزد، آن را پس بزنيم؟

به راستى كه ارزش پنهانى اين اشياء، كمترين چيزى كه در مادّه آنها در برابر معنى و مدلول آن است كه خود رمز و گواهى بر رضا و خشنودى است، اجازه نمى‌دهد كه ما آن را در برابر هديه‌دهنده رد كنيم، مگر اين‌كه در ذوق اخلاقى ما خللى باشد!

از اين زاويه، به نظر ما لازم است كه توصيف قرآن را از بهشت تصوّر كنيم و آن توصيفى است كه كمتر منافات با شادمانى قلبى دارد، به مانند جاذبه يك صحنه شعرى كه در آن پديدار مى‌شود.

قبلا گذشت كه ما جنبه روحى از خوشبختى معنوى را در مظهر دوگانه آن، يعنى ايجابى و سلبى استخراج كرديم، و جنبه منفى مظهر مادّى را از طرف اسلام ديديم، هم‌اكنون ببينيم چه زيبايى حسّى را قرآن كريم با عنوان (ملك بزرگ) در آخرت براى ما مطرح مى‌كند كه مورد اشاره اين آيه است: «وَ إِذا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيماً وَ مُلْكاً كَبِيراً.»[١].

نخست بهشتى با همه گستردگى را تصوّر كن، تا اين اندازه كه مى‌فرمايد: «وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ.»[٢]. بنابراين؛ هر آن‌چه در آن‌جاست، با حركتى آزاد و آرامش هروقت بخواهد بهره‌بردارى مى‌كند: «وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ.»[٣].

بهشتى با سايه مداوم: «وَ ظِلٍّ مَمْدُودٍ.»[٤]، و اقامتگاهى معتدل، نه گرماى خورشيد آن را ناهموار مى‌سازد و نه سرماى سخت: «لا يَرَوْنَ فِيها شَمْساً وَ لا زَمْهَرِيراً.»[٥].

[١] - انسان( ٧٦) آيه ٢٠: و هنگامى كه آن‌جا را ببينى، نعمت‌ها و ملك عظيمى را مى‌بينى.

[٢] - آل عمران( ٣) آيه ١٣٣، حديد/ ٢١(- يك الف و يك ب): بهشتى كه وسعت آن، پهنه آسمان‌ها و زمين است، اين بهشت با آن عظمت، براى پرهيزگاران آماده شده است.

[٣] - زمر( ٣٩) آيه ٧٤(- يك الف): و زمين( بهشت) را ميراث ما قرار داد و به ما بخشيد، ما هرجا از بهشت را بخواهيم منزلگاه خود قرار مى‌دهيم، چه نيكوست پاداش عمل‌كنندگان.

[٤] - واقعه( ٥٦) آيه ٣٠، نساء/ ٥٧، رعد/ ٣٥، يس/ ٥٦، انسان/ ١٤، مرسلات/ ٤١(- ٥ الف و يك ب): و سايه كشيده و گسترده.

[٥] - انسان( ٧٦) آيه ١٣(- يك الف): در آن‌جا نه آفتاب را مى‌بينند و نه سرما را.