آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٤٢٨ - طبيعت مجازات الهى و اشكال مختلف آن

ديگر آن جهت را ناديده گرفته است.

با اين همه، اگر جريان از نوع توافق دادن و يا مصالحه و سازش تنها بود، هر آينه جمع بين دو نظام به‌طور مطلق با تفسير نظام قرآنى صورت نمى‌گرفت، زيراكه مبدأ اين تركيب را موقعى كه وضع كرده، خود قرآن در تعريف و نتيجه‌گيريش افزوده است، آن‌گاه كه بسيارى از عناصر جديد را وارد آن نموده است.

نخست بايد آياتى را ذكر كنيم كه در آنها اين مبدأ را به‌طور خلاصه و ايجاز بيان كرده و تنها به اقرار آنها بسنده نموده است، به راستى كه قرآن كريم اعلان مى‌دارد كه مجازات الهى- بدون اين‌كه طبيعت و ماهيّت آن را تعريف كند- در دو جا صورت مى‌گيرد، و در اين‌ها نيكوكاران و بدكاران تفاوتى ندارند؛

درباره نيكوكاران خداوند مى‌فرمايد: «وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ.»[١].

و درباره بدكاران خداى سبحان مى‌فرمايد: «أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتابِ وَ تَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَما جَزاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُرَدُّونَ إِلى‌ أَشَدِّ الْعَذابِ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ.»[٢]. و البتّه اگرچه آياتى را كه در بالا اشاره كرديم، طبيعت و ماهيّت مجازات الهى را تعريف و تعيين نمى‌كنند، نصوصى در موارد ديگر وجود دارد كه به نحوى درباره طبيعت و ماهيّت آن، با تفاوت در تفصيل‌ها، سخن مى‌گويد. و باوجود اين‌كه در برخى از حالات دشوار است كه ما ثابت كنيم از كدام يك از دو حيات (زندگى دنيوى يا اخروى) سخن مى‌گويد، به مانند اين آيه شريفه: «يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ.»[٣]، ولى به زودى بحث خواهيم كرد، به صورت‌

[١] - نسبت به خير و نيكى: بقره/ ٢٠١، آل عمران/ ١٤٨، نساء/ ١٣٤، يوسف/ ٥٦، ٥٧، نحل/ ٣٠، ٤١، ٩٧، ١٢٢، عنكبوت/ ٢٧، فصّلت/ ٣١(- ٨ الف و ٣ ب): و گروهى مى‌گويند: پروردگارا! در دنيا به ما نيكى مرحمت كن، و در آخرت نيكى مرحمت فرما! و ما را از عذاب دوزخ نگاه دار.

[٢] - نسبت به شرّ و بدى؛ بقره/ ٨٥، ١١٤، آل عمران/ ١٢، ٥٦، مائده/ ٤١، توبه/ ٧٤، نحل/ ٧٥، حج/ ٩، ١١، نور/ ١٩، سجده/ ٢١، زمر/ ٢٦، ٤٠، فصّلت/ ١٦، نوح/ ٢٥(- ٦ الف و ٩ ب): آيا به بعضى از دستورات كتاب الهى ايمان مى‌آوريد و نسبت به بعضى كافر مى‌شويد؟! پس جزاى كسى از شما كه چنين تبعيضى را در مورد احكام الهى روا دارد، چيزى جز رسوايى در زندگى اين دنيا نخواهد بود و در رستاخيز به اشدّ عذاب بازمى‌گردند و خداوند از اعمال شما غافل نيست.

[٣] - بقره( ٢) آيه ٢٧٦: خداوند ربا را نابود مى‌كند و صدقات را افزايش مى‌دهد.