آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٤١٢ - ب - جنبههاى شرايط محيطى و موضع انسان
نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَراتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما يَصْنَعُونَ.»[١].
بنابراين؛ كدام درك و احساسى را مىتوانى دريابى كه از نظر كفّار تا بدين حد برانگيزاننده و بهطور مشخص نتيجهبخش باشد؟ ... آيا آن ترس از مجازات است؟ ...
ولى چه تأثيرى براى چنين بيم دادنى در دلهاى بستهاى همچون دل اين افراد منكر، وجود دارد؟ به راستى شخصى كه ناظر بر اعمال اينهاست، وضع خطرناك آنان را درك مىكند، از كيفر و مجازات آنها بيمناك است، امّا نسبت به خودشان آيا كار ديگرى مىتوانند انجام دهند، جز عاق كردن و بريدن از ايشان؟ ... جز نوعى از داورى پيشاپيش؟ جز علامت و نشانى كه بيانگر پستى و سرنگونى فعلى آنهاست؟ ...
آرى، ممكن نيست كه هشدار و زنهارى از اين نوع به خاطر منفعت مباشر (دنيوى) شان متوجّه منكران شود، چون اين هشدار تنها يك فراخوانى است كه از دور متوجّه انسان عاقل جا افتاده در بين انسانها مىشود، چهبسا كه در ادامه راه به گشودن درى بينجامد، روح آزاد شود، مرده برانگيخته و زنده گردد! امّا اكنون، اين خود موضوعى از موضوعات تفكّر است كه رو به ايشان آمده است؛ اگر آنها فرصتى براى فكر كردن داشته باشند، بىترديد، در آينده، ترساننده و بيمدهندهاى را با تمام عظمتش خواهند ديد كه ناظر بر آنهاست و آنچيزى كه راهنماى انجام دادن همهچيز است. ماهيت اين بيمدهنده بزرگ چيست؟ چهوقت واقع مىشود؟ و چگونه؟ در اينباره تاكنون چيزى گفته نشده است.
و اينچنين منطقه ميانه پايان مىيابد (- ٢٠ آ و ٦٢ ب).
و به وسيله اين آخرين مرحله به آستانه كيفر و مجازات به معناى صحيح آن رسيديم.
[١] - فاطر( ٣٥) آيه ٨، بقره/ ٧٤، ٧٧، ١٤٠، ١٤٤، آل عمران/ ٦٣، ٩٨، ٩٩، ١٦٧، نساء/ ٦٣، ١٠٨، مائده/ ٦١، ٧١، انفال( ٨) آيه ٤٧، توبه/ ٧٨، يونس/ ٣٦، هود/ ٥، اسراء/ ٤٧، انبياء/ ٤، مؤمنون/ ٩٦، نور/ ٥٣، فرقان( ٢٥) آيه ٥٨، نمل/ ٩٣، عنكبوت/ ١٠، يس/ ٧٦، شورى/ ٦، احقاف/ ٨، حجرات/ ١٨، بلد/ ٧(- ١٣ الف و ١٦ ب): آيا كسى كه زشتى عملش در نظر او زينت داده شده و او زيبا مىبيند،( مانند كسى است كه واقعيّت را چنانكه هست- زشت- مىبيند؟)، خداوند هركس را بخواهد، گمراه مىكند و هركس را بخواهد، هدايت مىنمايد، مبادا بر اثر شدّت تأسّف و حسرت بر وضع آنها جان خود را از دست بدهى، براى اينكه خداوند از اعمال آنها آگاه است.