آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٤٠٥ - ب - جنبههاى شرايط محيطى و موضع انسان

عين‌حال خودش را در امنيت ديد كه رازش هرگز برملا نمى‌شود، در اين‌حال كه هرگز يك فرد ناظر جانبى وجود ندارد كه [آدم اسميت-timS madA مى‌گويد، و يا من اجتماعى-laicos iom eL ] در كار نيست، چنان‌كه «بركسون» قائل است، و نه هيچ شبحى از اين مجتمع انسانى! هيچ‌كدام از اين‌ها هرگز چيزى جز يك كمك و ياور در حدود كفاف نيستند.

البتّه قرآن كريم مى‌خواهد ما را در يك حدّ وسطى كاملا متفاوت با همه اين‌ها و در برابر يك واقعيّت زنده قرار دهد كه همواره در هر زمان و مكانى در وجود خود ما حضور دارد.

و ما نمى‌خواهيم از آن جماعت پرفضيلت و عظيم گفتگو كنيم كه قرآن كريم وجود باعظمت و ناديدنى آن‌ها را مورد تأكيد قرار داده است؛ اين گروه از فرشتگان نگهبان كه انسان را همراهى مى‌كنند: «لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ.»[١].

و هم‌چنين نمى‌خواهيم از اين گروه هميشگى از كرام الكاتبين (بزرگوارترين نويسندگان) سخن بگوييم كه اين گروه: «عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ قَعِيدٌ.»[٢].، مكلّف به مراقبت از كارهاى انسانند، به‌گونه‌اى كه: «ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ.»[٣]، هيچ‌چيز را فروگذار نمى‌كنند!

بلكه تنها مى‌خواهيم از آن چيزى صحبت كنيم كه از درون شخص سخن مى‌گويد: «سَواءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ وَ مَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَ سارِبٌ بِالنَّهارِ.»[٤].

آن‌كسى كه ما را بدين وسيله مخاطب ساخته و مى‌فرمايد: «وَ ما تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَ ما تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَ لا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ.»[٥].

[١] - رعد( ١٣) آيه ١١: براى انسان مأمورانى است كه پى‌درپى از پيش‌رو و پشت سر او قرار مى‌گيرند و او را از حوادث حفظ مى‌كنند.

[٢] - ق( ٥٠) آيه ١٧: دو فرشته‌اى كه طرف راست و چپ او ملازم هستند، اعمال او را دريافت مى‌كنند.

[٣] - ق( ٥٠) آيه ١٨: انسان هيچ سخنى را بر زبان نمى‌آورد، مگر اين‌كه همان دم فرشته‌اى مراقب آماده براى مأموريّت( و ضبط) آن است.

[٤] - رعد( ١٣) آيه ١٠: براى او( خدا) يكسان است كسانى از شما كه پنهانى سخن بگويند، و يا آن را آشكار سازند، و( نيز براى او تفاوت نمى‌كند) كسانى كه مخفيانه در دل شب و در ميان پرده‌هاى ظلمت گام برمى‌دارند و آن‌ها كه روز روشن به دنبال كار خويش مى‌روند.

[٥] - يونس( ١٠) آيه ٦١: در هيچ حالت و كار مهمّى نمى‌باشيد و هيچ آيه‌اى از قرآن را تلاوت نمى‌كنيد و هيچ عملى را انجام نمى‌دهيد، مگر اين‌كه ما شاهد و ناظر هستيم، در آن هنگام كه وارد آن عمل مى‌شويد.