آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٤٠١ - الف - انگيزههاى درونى
- آلودگى قلب: «أُولئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ.»[١].
- پليدى اخلاقى: «إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ.»[٢].
- ناتوانى در برابر فريبكارى: «وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً.»[٣].
- ترديد و دودلى: «إِنَّما يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ ارْتابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ.»[٤].
- فرصتطلبى: «وَ إِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيداً وَ لَئِنْ أَصابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيماً.»[٥].
- سودجويى: «وَ إِذا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ إِذا فَرِيقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ وَ إِنْ يَكُنْ لَهُمُ الْحَقُّ يَأْتُوا إِلَيْهِ مُذْعِنِينَ.»[٦].
[١] - مائده( ٥) آيه ٤١(- يك ب): آنها كسانى هستند كه خدا نمىخواهد قلب آنها را شستشو دهد.
[٢] - توبه( ٩) آيه ٢٨، ٩٥ و ١٢٥، مائده/ ٩٠(- ٤ ب): اى كسانى كه ايمان آوردهايد! مشركان آلوده و ناپاكند، بنابراين نبايد بعد از امسال نزديك مسجد الحرام شوند.
[٣] - طه( ٢٠) آيه ١١٥(- يك الف): پيش از اين، از آدم پيمان گرفته بوديم، امّا او فراموش كرد، و عزم استوارى براى او نيافتيم.
[٤] - توبه( ٩) آيه ٤٥، ١١٠، نور/ ٥٠(- ٣ ب): تنها كسانى از تو اجازه( براى عدم شركت در ميدان جهاد) مىطلبند كه ايمان به خدا و روز جزا ندارند، دلهايشان مضطرب و آميخته با شكّ و ترديد است، و آنها پيوسته در سرگردانى به سر مىبرند.
[٥] - نساء( ٤) آيه ٧٢، ٧٣(- سه ب): اين افراد دو چهره كه در ميان شما هستند، با اصرار مىكوشند از شركت در صفوف مجاهدان راه خدا خوددارى كنند، در صورتى كه شكست و يا شهادتى نصيب آنها شود، آنها با خوشحالى مىگويند: چه نعمت بزرگى خداوند به ما داد كه همراه آنها نبوديم تا شاهد چنان صحنه دلخراشى باشيم، ولى اگر غنائمى به آنها رسد، گويند: كاش ما هم بوديم و سهم بزرگى عايد ما مىشد، مانند بيگانهاى كه گويا هيچ ارتباطى ميان شما و آنها نبوده است.
[٦] - نور( ٢٤) آيه ٤٨- ٤٩(- يك ب): و هنگامى كه از آنها دعوت شود كه به سوى خدا و پيامبرش بيايند تا در ميان آنان داورى كند، گروهى از آنها روىگردان مىشوند، ولى اگر حق داشته باشند،( و داورى به سود آنان باشد) با سرعت و تسليم به سوى او مىآيند.