آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٣٩٨ - الف - انگيزههاى درونى

- سستى و بى‌بنيادى فوق العاده: «وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ.»[١].

- پيروى از نياكان نادان و گمراه: «إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى‌ أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلى‌ آثارِهِمْ مُقْتَدُونَ.»[٢].

- پيروى از ظنّ و گمان: «إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً.»[٣].

- پيروى از باطل: «لِيُحِقَّ الْحَقَّ وَ يُبْطِلَ الْباطِلَ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ.»[٤].

- پيروى از توهّم غيرواقعى: «إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْ‌ءٍ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ.»[٥].

- پيروى از نام‌هاى بدون حقيقت: «إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْماءٌ سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ.»[٦].

- دروغ‌آفرينى: «وَ يَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ.»*[٧].

- عمل شيطان: «إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ‌

[١] - عنكبوت( ٢٩) آيه ٤١(- يك ب): به راستى سست‌ترين خانه‌ها، خانه عنكبوت است، اگر مى‌دانستند.

[٢] - بقره( ٢) آيه ١٧٠، آل عمران/ ١٥٤، مائده/ ٧٧، ١٠٤، توبه/ ٣٠، احزاب/ ٣٣، صافّات/ ٦٩، ٧٠، زخرف/ ٢٢(- ٢ الف و ٦ ب):

( آنها مى‌گويند:) ما نياكان خود را بر مذهبى يافتيم و ما نيز به آثار آن‌ها( هدايت شده‌ايم) اقتدا مى‌كنيم.

[٣] - نجم( ٥٣) آيه ٢٣، ٢٨، بقره/ ٧٨، نساء/ ١٥٧، انعام/ ١١٦، ١٤٨، يونس/ ٣٦، ٦٦، زخرف/ ٢٠، جاثيه/ ٢٤، ٣٢(- ٩ الف و ٢ ب):

آنان به‌طور قطع هيچ دليلى براى اين ادّعا ندارند، تنها از پندارها و خيالات خام پيروى مى‌كنند، درحالى‌كه پندار هرگز بى‌نياز از حق نمى‌كند.

[٤] - انفال( ٨) آيه ٨، نحل/ ٧٢، اسراء/ ٢٨١، كهف/ ٥٦، انبياء/ ١٨، حج/ ٦٢، فرقان/ ٤، عنكبوت/ ٦٧، لقمان/ ٣٠، سبأ/ ٤٩، غافر/ ٥، شورى/ ٢٤، محمّد/ ٣، مجادله/ ٢(- ١٠ الف و ٤ ب): حق تثبيت و جاى‌گير شود و باطل( شرك و كفر) ابطال گردد و از ميان برود، هرچند مجرمان كراهت داشته باشند.

[٥] - عنكبوت( ٢٩) آيه ٤٢، يونس/ ٦٦،(- ٢ الف): خداوند آن‌چه را آنها غير از او مى‌خوانند، مى‌داند( شرك آشكار و پنهان ايشان را) و اوست قادر شكست‌ناپذير و حكيم على الاطلاق.

[٦] - نجم( ٥٣) آيه ٢٣، ٢٧، توبه/ ٣٠، رعد، ٣٣، احزاب/ ٤(- ٣ الف و ٢ ب): اين‌ها فقط نام‌هايى است كه شما و پدرانتان بر آن‌ها گذاشته‌ايد( نام‌هايى بى‌محتوا) و هرگز خداوند دليل و حجّتى بر آن نازل نكرده است. آن‌ها فقط از گمان‌هاى بى‌اساس و هواى نفس پيروى مى‌كنند.

[٧] - آل عمران( ٣) آيه ٧٥، ٧٨، نساء/ ٥٠، مائده/ ١٠٣، انعام/ ١١٢، ١٣٧، ١٤٠، كهف/ ٥، مؤمنون/ ٩٠، عنكبوت/ ٣/، ١٢، ١٧، صافات/ ٨٦، ١٥١، ١٥٢(- ١١ الف و ٤ ب): آن‌ها به خدا دروغ مى‌بندند، درحالى‌كه مى‌دانند.