- زوال عقل و يا بد استفاده كردن از آن: «أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ.»[٢].- و «فَما لِهؤُلاءِ الْقَوْمِ لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثاً.»[٣].

- آگاهى نارسا و قاصر: «ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ.»[٤].

- آگاهى سطحى: «يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا.»[٥].

- دور انداختن و ردّ آن‌چه را شناخت صحيحى ندارد: «بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ.»[٦].

- مجادله كردن بدون دانش و هدايت: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدىً وَ لا كِتابٍ مُنِيرٍ.»*[٧].

- دفاع از جريانى كه بدان يقين نداشته باشى: «وَ قالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً قُلْ‌

[١] - انعام( ٦) آيه ٣٥، ٣٧، ١١١، بقره/ ١٠٢، ١٠٣، نحل/ ١٠١، انبياء/ ٢٤، نمل/ ٦١، قصص/ ٥٨، روم/ ٣٠، ٥٩، لقمان/ ٢٥، سباء/ ٢٨، ٣٦، زمر/ ٩، ٢٩، ٤٩، ٦٤، غافر/ ٥٧، جاثيه/ ٢٦، منافقون/ ٨(- ١٨ الف و ٣ ب): اگر خدا بخواهد مى‌تواند همه آن‌ها را بر هدايت مجتمع كند، اين‌ها را براى اين گفتيم كه تو از جاهلان نباشى.

[٢] - بقره( ٢) آيه ٤٤: آيا مردم را به نيكى دعوت مى‌كنيد، ولى خودتان را فراموش مى‌كنيد، با اين‌كه كتاب آسمانى را مى‌خوانيد، آيا هيچ فكر نمى‌كنيد؟

[٣] - بقره( ٢) آيه ٤٤، ١٧١، آل عمران/ ٦٥، نساء/ ٧٨، مائده/ ٥٨، ١٠٣، اعراف/ ١٧٩، انفال/ ٢٢، توبه/ ١٢٧، مؤمنون/ ٨٠، فرقان/ ٤٤، عنكبوت/ ٦٣، ٣٦، ٦٢، ٤٩(- ٢ الف و ١٣ ب): پس چرا اين قوم حاضر نيستند، حقايق را درك كنند؟

[٤] - نجم( ٥٣) آيه ٣٠(- يك الف): اين آخرين حدّ آگاهى آن‌هاست.

[٥] - روم( ٣٠) آيه ٧(- يك الف): تنها ظاهرى از زندگانى دنيا را مى‌بينند.

[٦] - يونس( ١٠) آيه ٣٩، نمل/ ٨٤(- ٢ الف): بلكه تكذيب و انكارشان به خاطر آن بود كه از محتواى آن آگاهى نداشتند، درحالى‌كه هنوز تأويل و واقعيّت مسائل مجهول براى آن‌ها روشن نشده بود. اقوام گمراه گذشته نيز( به همين گرفتارى مبتلا بودند) حقايق را انكار و تكذيب مى‌كردند.

[٧] - آل عمران( ٣) آيه ٦٦، حج/ ٣، ٨، لقمان/ ٢٠(- يك الف و ٣ ب): بعضى از مردم هستند كه درباره خداوند بدون هيچ دانش و هدايت كتاب روشنى، مجادله مى‌كنند.