آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٣٩٣ - الف - انگيزههاى درونى

الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا مُبِيناً.»[١].

- شريك قرار دادن براى خدا از هر نوع شركى كه باشد: «فَلا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْداداً وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ.»[٢].

- و نام خدا را براى چيزهاى بى‌ارزش و نالايق بردن: «وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمانِكُمْ.»[٣].

و تمام اين موارد نهى كه با خصوصيّات ذاتى بازگو شد: (- ٣٣ آ و ٤٧ ب) آمده است.

ولى ما در نهايت يادآور مى‌شويم، چگونه قرآن كريم به صراحت اين‌ها را بيان مى‌كند و خواهيم ديد كه در برابر ارزش‌هاى موضوعى اين‌ها را ابراز مى‌دارد كه داراى فضيلتى است در برابر ارزش‌هايى كه مشتمل بر رذيلت و خوى پستى است. توضيح اين‌كه هر نوع رفتارى كه برخلاف قانون مقرّر و يا هرگونه نقصى در ايمان به حقايق والا و آسمانى باشد پست است، نه از آن جهت كه منتهى به از بين رفتن موضوع خود مى‌شود، بلكه به خاطر آن‌كه نقايص ذيل را درپى و يا به همراه دارد:

- گمراهى: «أُولئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدى‌ فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ وَ ما كانُوا مُهْتَدِينَ.»[٤].

- غفلت: «وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ.»[٥].

[١] - احزاب( ٣٣) آيه ٣٦(- يك ب): هيچ مرد و زن باايمانى حق ندارد، هنگامى كه خدا و پيامبرش مطلبى را لازم بدانند، اختيارى از خودش در برابر فرمان خدا داشته باشد، كسى كه نافرمانى خدا و پيامبرش را كند، گرفتار گمراهى آشكارى شده است.

[٢] - بقره( ٢) آيه ٢٢، كهف/ ١١٠(- يك الف و يك ب): اكنون كه چنين است، براى خدا شريك‌هايى قرار ندهيد و حال اين‌كه مى‌دانيد!

[٣] - بقره( ٢) آيه ٢٢٤، مائده/ ٨٩، انعام/ ١٠٨(- يك الف و ٢ ب): خداوند را در معرض سوگندهاى خود، قرار ندهيد!

[٤] - بقره( ٢) آيه ١٦، ١٠٨، ٢٧٥، فاتحه/ ٧، آل عمران/ ٩٠، ١٦٤، نساء/ ٤٤، ٦٠، ١١٦، ١٣٦، ١٦٧، ١٧٦، مائده/ ١٢، انعام/ ٣٩، ٥٦، ١١٦، ١١٩، ١٤٠، ١٤٤، اعراف/ ١٧٩، يونس/ ٤٥، ١٠٨، ابراهيم/ ٣، كهف/ ١٠٤، مريم/ ٣٨، حج/ ٤، ١٢، فرقان/ ٤٢، ٤٤، قصص/ ٥٠، ٨٥، روم/ ٢٩، لقمان/ ١١، احزاب/ ٣٦، سباء/ ٢٤، يس/ ٦٢، زمر/ ٢٢، فصّلت/ ٥٢، شورى/ ١٨، زخرف/ ٤٠، دخان/ ٥ و ٣٢، نجم/ ٣٠، قمر/ ٤٧، ممتحنه/ ١، جمعه/ ٢، ملك/ ٢٩، قلم/ ٧٠(- ٣١ الف و ١٧ ب): آنها كسانى هستند، كه( در دنيا) هدايت را با گمراهى معاوضه كردند، تجارت آنها سودى نداشت.

[٥] - اعراف( ٧) آيه‌هاى ١٧٩، ٢٠٥(- ٢ الف): ما بسيارى از جن و انس را براى دوزخ آفريديم، آن‌ها قلب‌هايى دارند كه با آن درك و انديشه نمى‌كنند، چشم‌هاى روشن و حقيقت‌بين دارند، امّا با آن چهره حقايق را نمى‌نگرند، با داشتن گوش سالم، سخنان حق را نمى‌شنوند. اين‌ها در حقيقت هم‌چون چهارپايانند، بلكه آن‌ها از چهارپايان گمراه‌تر و پست‌تر مى‌باشند. آن‌ها افراد غافل و بى‌خبر هستند.