آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٣٩١ - الف - انگيزههاى درونى

- سهل‌انگارى نسبت به فقير: «وَ لا تَحَاضُّونَ عَلى‌ طَعامِ الْمِسْكِينِ.»[١].

- درشتى و بدخلقى نسبت به سائل: «وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ.»[٢].

- انتخاب كسب‌هاى حرام و آلوده براى بخشش و انفاق: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّباتِ ما كَسَبْتُمْ وَ مِمَّا أَخْرَجْنا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ لا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَ لَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ.»[٣].

- چيزى را با منّت به كسى دادن: «وَ لا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ.»[٤].

- هدفش از نيكوكارى مدح و ثناى ديگران باشد: «يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَكُمْ بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَداكُمْ لِلْإِيمانِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ.»[٥].

- شهادت ناحق دادن: «وَ الَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ.»[٦].

- مرتكب خيانت شدن: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَخُونُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَماناتِكُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ.»[٧].

- بدون اجازه و سلام دادن، وارد خانه كسى شدن: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَ تُسَلِّمُوا عَلى‌ أَهْلِها ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ.»[٨].

- گروهى را ترك كردن بدون اين‌كه از فرمانده آن گروه اجازه بگيرد: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ‌

[١] - فجر( ٨٩) آيه ١٨، ماعون/ ٣(- ٢ الف): و يكديگر را بر اطعام مستمندان تشويق نمى‌كنيد.

[٢] - ضحى( ٩٣) آيه ١٠(- يك الف) و سؤال‌كننده( مستمند، درخواست‌كننده) را از خود مران!

[٣] - بقره( ٢) آيه ٢٦٧(- يك ب): اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، از اموال پاكيزه‌اى كه( از طريق تجارت) به دست آورده‌ايد و از آن چه از زمين براى شما خارج كرده‌ايم، انفاق كنيد، و به سراغ قسمت‌هاى ناپاك نرويد تا از آن انفاق كنيد، درحالى‌كه خود شما حاضر نيستيد آن‌ها را بپذيريد، مگر از روى اكراه و اغماض، بدانيد كه خداوند بى‌نياز و شايسته است.

[٤] - مدثّر( ٧٤) آيه ٦(- يك ب): و منّت مگذار و فزونى نطلب!

[٥] - حجرات( ٤٩) آيه ١٧(- يك ب): آنها بر تو منّت مى‌نهند كه اسلام آورده‌اند، بلكه خداوند بر شما منّت مى‌نهد كه شما را به سوى ايمان هدايت كرد، اگر( در ادّعاى ايمان) راستگو هستيد.

[٦] - فرقان( ٢٥) آيه ٧٢(- يك آ): آن‌ها كسانى هستند كه هرگز شهادت به باطل نمى‌دهند.

[٧] - انفال( ٨) آيه ٢٧(- يك ب): اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! به خدا و پيامبر خيانت نكنيد، در امانات خود نيز خيانت نكنيد، درحالى‌كه مى‌دانيد.

[٨] - نور( ٢٤) آيه ٢٧، ٢٨، ٥٨، ٥٩، ٦١(- ٣ ب): اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! در خانه‌هايى غير از خانه خود وارد نشويد تا اجازه بگيريد و بر اهل آن خانه سلام كنيد. اين براى شما بهتر است، شايد متذكّر شويد.