آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٣٨٧ - الف - انگيزههاى درونى

همان‌طورى كه دليل رشد عقلانى است: «فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ.»[١]. و در نهايت، وقتى كه ما زندگى قرآنى و عمل پاك داريم، چنان‌كه رسول خدا ٦ داشت، اين همان عظمت اخلاقى است: «وَ إِنَّكَ لَعَلى‌ خُلُقٍ عَظِيمٍ.»[٢].

بنابراين؛ اگر مردمانى مطابق تعليمات قرآنى عمل كنند، اين بدان معنا است كه از اين مردم بهترين امّت‌هاى فرزندان آدم را قرار دهيم: «كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ»[٣].

اين‌ها عباراتى بود در ستايش و مدح اخلاقى: (- ٦٤ آ و ٦٦ ب).

اين راه و روش آموزش اخلاقى است، بدون تجويز ديگرى جز نتيجه‌اى كه از اصول اخلاقى و هم‌چنين از تحليل صفات ذاتى آن عايد مى‌شود. همين‌ها را در واجباتى مى‌بينيم كه ما آنها را به جنبه سلبى توصيف مى‌كنيم و اين‌ها همان چيزهايى هستند كه كارهاى بد را تحريم مى‌كنند، يا اين‌كه از طبيعت زيان‌بخش آن پرده برمى‌دارند.

بايد قبل از هرچيزى نصوص و عباراتى را يادآور شويم كه بيانگر نهى الهى هستند.

از جمله تحريم:

- خودكشى انسان است: «وَ لا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ.»[٤]

- هتك آبرو و ناموس و يا توجّه به امورى كه زمينه‌ساز آن است: «وَ لا تَقْرَبُوا الزِّنى‌ إِنَّهُ كانَ فاحِشَةً وَ ساءَ سَبِيلًا.»[٥].

- معاشرت با زناكاران و رفيق‌بازان، چنان‌كه خداى تعالى فرموده است: «مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسافِحِينَ وَ لا مُتَّخِذِي أَخْدانٍ.»[٦]. يا هر نوع فسادى از اين قبيل چه علنى و يا پنهانى: «وَ لا تَقْرَبُوا*

[١] - بقره( ٢) آيه ١٨٦، حجرات/ ٧، جن/ ١٤(- يك آ و دو ب): پس بايد بندگان من، دعوت مرا بپذيرند، و به من ايمان آورند.

[٢] - قلم( ٦٨) آيه ٤(- يك الف):( اى پيامبر!) و تو اخلاق عظيم و برجسته‌اى دارى.

[٣] - آل عمران( ٣) آيه ١١٠، فتح( ٤٨) آيه ١٧(- ٢ ب): شما بهترين امّتى بوديد كه به سود انسان‌ها آفريده شده‌ايد( چه اين‌كه) امر به معروف مى‌كنيد و نهى از منكر، و به خدا ايمان داريد.

[٤] - نساء( ٤) آيه ٢٩(- يك ب): و خودكشى نكنيد!

[٥] - اسراء( ١٧) آيه ٣٢، نساء/ ٢٤، ٢٥، مائده/ ٥، فرقان/ ٦٨(- ٢ الف و ٣ ب): و نزديك زنا نشويد، چرا كه عمل بسيار زشتى است و راه و روش بدى است.

[٦] - مائده( ٥) آيه ٥، نساء/ ٢٥، نور/ ٣٣(- ٣ ب): به شرط اين‌كه از طريق ازدواج مشروع باشد، نه به صورت زناى آشكار باشد و نه-- به صورت دوست پنهانى انتخاب كردن.