آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٣٨٥ - الف - انگيزههاى درونى

و نيز ارتباط ما را به خدا بازمى‌گرداند: «وَ مَنْ تابَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَإِنَّهُ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتاباً.»[١]. و خلاصه كلام اين‌كه، عمل پاكيزه كيفيّتى است كه به‌قدرى ارزش مى‌دهد كه احيانا با كميّت عمل هيچ تناسب ندارد: «قُلْ لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَ الطَّيِّبُ وَ لَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ.»[٢].

گاهى پيش مى‌آيد كه قرآن كريم تحليل خود را بسى دورتر از اين‌ها مى‌برد، و به اين مقدار بسنده نمى‌كند كه عناصر اخلاقى را جداى از عناصر عقلى يا روحى معالجه كند، بلكه- در اوج ارتباط اين عناصر در جان ما و در بالاترين حدّ انعكاس متقابل آن‌ها- بى‌ترديد صفات و مفاهيم و عقايد و راه‌هاى عملى ما را گسترش مى‌دهد و بعضى را به وسيله بعضى ديگر قوام مى‌بخشد و استوار مى‌نمايد.

از اين‌رو مى‌بينيم كه برخى از فضيلت‌هاى عملى جزئى از ارزش خود را كمك از انعكاس ايمان قلبى مى‌گيرد و خداوند براى درستى اين مطلب برهان اقامه مى‌كند و مى‌فرمايد: «وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِيِّينَ وَ آتَى الْمالَ عَلى‌ حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبى‌ وَ الْيَتامى‌ وَ الْمَساكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ السَّائِلِينَ وَ فِي الرِّقابِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَى الزَّكاةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ.»[٣].

درحالى‌كه ايمان با همه نقشى كه دارد، ارزش خودش را از آن‌جا مى‌گيرد كه خود صفتى از

[١] - فرقان( ٢٥) آيه ٧١(- يك آ): و كسى كه توبه كند و عمل صالح انجام دهد، به سوى خدا بازگشت مى‌كند و پاداش خود را از او مى‌گيرد.

[٢] - مائده( ٥) آيه ١٠٠(- يك ب): بگو اى پيامبر! هيچ‌گاه ناپاك و پاك يكسان نخواهد بود. اگرچه فزونى ناپاك و كثرت آلوده‌ها، تو را به شگفتى فروبرد.

[٣] - بقره( ٢) آيه ١٧٧، انفال/ ٧٤، توبه/ ٤٤، نور/ ٦٢، عنكبوت/ ٣ و ١١، حجرات/ ١٥، مجادله/ ٢٢، حشر/ ٨(- ٢ الف و ٧ ب): بلكه نيكى( نيكوكار) كسانى هستند كه به خدا و روز جزا و فرشتگان و كتاب‌هاى آسمانى و پيامبران ايمان آورده‌اند، مال خود را با تمام علاقه‌اى كه به آن دارند، به خويشاوندان و يتيمان و مستمندان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان مى‌دهند، و نماز را برپا مى‌دارند و زكات مى‌دهند و به عهد خويش به هنگامى كه پيمان مى‌بندند، وفا مى‌كنند و در هنگام محروميّت و فقر و به هنگام بيمارى و درد و هم‌چنين در موقع جنگ با دشمن صبر و استقامت به خرج مى‌دهند و در برابر اين حوادث زانو نمى‌زنند، آنها كسانى هستند كه راست مى‌گويند و آنان پرهيزگارانند.