آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٣٧٧ - الف - انگيزههاى درونى

عوض دادن به زنان در وقت طلاق: «وَ لِلْمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ.»[١].

كمك لازم براى خويشاوندان و همسايگان نزديك و دور و در راه‌ماندگان و به‌طور كلّى كسانى كه از ارث محرومند، و اين‌ها كمكى است كه پيشاپيش از مال انسان جدا شده است و همان‌طورى كه سزاوار است از اشياء ارزشمند در دست ما و از كسب و درآمد حلال ما داده شود:

«وَ آتَى الْمالَ عَلى‌ حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبى‌ وَ الْيَتامى‌ وَ الْمَساكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ السَّائِلِينَ وَ فِي الرِّقابِ.»[٢]، «لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ.»[٣]، «وَ الَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ.»[٤].

يارى به تهى‌دستان و يتيمان در زمان قحطى: «أَوْ إِطْعامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ يَتِيماً ذا مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْكِيناً ذا مَتْرَبَةٍ.»[٥].

آزاد كردن بردگان: «وَ ما أَدْراكَ مَا الْعَقَبَةُ فَكُّ رَقَبَةٍ.»[٦].

امانتدارى و پاكدامنى: «وَ أَوْفُوا الْكَيْلَ وَ الْمِيزانَ بِالْقِسْطِ لا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها وَ إِذا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَ لَوْ كانَ ذا قُرْبى‌ وَ بِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ.»[٧].

بخشندگى: «وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِيَةً.»[٨].

[١] - بقره( ٢) آيه ٢٢٩ و ٢٣٦ و ٢٤١، ص/ ٤٩(- ٤ ب): براى زنان مطلّقه هديه شايسته‌اى است، اين حقّى است بر پرهيزگاران.

[٢] - بقره( ٢) آيه ١٧٧: مال خود را با تمام علاقه‌اى كه به آن دارند، به خويشاوندان و يتيمان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان مى‌دهند.

[٣] - آل عمران( ٣) آيه ٩٢: شما هرگز به حقيقت برّ و نيكى نمى‌رسيد، مگر اين‌كه از آن‌چه دوست داريد، در راه خدا انفاق كنيد.

[٤] - معارج( ٧٠) آيه ٢٤- ٢٥: و آنها كه در اموالشان حقّ معلومى است، براى تقاضاكننده و محروم.

بقره( ٢) آيه ١٧٧، نحل/ ٩٠، اسراء/ ٢٦، نساء/ ٣٦، توبه/ ٦٠، معارج/ ٢٤ و ٢٥، بقره/ ٢٦٧، آل عمران/ ٩٢( توجّه در برخى آيات تكرار شده- پنج آ و نه ب): يا غذا دادن در روز گرسنگى، يتيمى از خويشاوندان، يا مستمندى خاك‌نشين را.

[٥] - البلد( ٩٠) آيه‌هاى ١٤- ١٦(- يك آ)

[٦] - بلد( ٩٠) آيه ١٣، بقره( ٢) آيه ١٧٧، توبه( ٩) آيه ٦٠(- يك آ و دو ب): تو نمى‌دانى آن گردنه چيست! آزاد كردن برده‌اى ....

[٧] - انعام( ٦) آيه ١٥٢، بقره/ ٢٨٢، اسراء/ ٣٥(- دو آ و يك ب): كم‌فروشى نكنيد و حق پيمانه و وزن را با عدالت ادا كنيد، هيچ‌كس را جز به اندازه توانايى تكليف نمى‌كنيم. هرگاه( به هنگام داورى و شهادت) سخن مى‌گوييد( از مسير حق منحرف نشويد)، هرچند در مورد خويشاوندان شما باشد، به عهد الهى وفا كنيد، اين‌ها امورى است كه خداوند به شما توصيه مى‌كند تا متذكّر شويد.

[٨] - رعد( ١٣) آيه ٢٢(- يك آ): از آن‌چه به آنان داده‌ايم، در پنهان و آشكار انفاق مى‌كنند.