و اكنون اعتراف مى‌كنيم كه جز حدود استثنايى كه بر ضدّ محاربان انجام مى‌گيرد، وجدان معاصران و مردم اين زمان را مى‌بينيم كه در عمل از اين حدودى كه بسيار سخت و دشوار است، فرار مى‌كند، در صورتى كه هدف اسلام آن است كه برخى از لغزش‌هاى رفتار انسانى و برخى از جرايم قانونى فراگير را اصلاح كند.

در اين روزگارى كه رقّت احساسات ما به حدّى رسيده است كه با وجود آن هرچه بيشتر ما اكراه داريم كه رنجش بدنى نسبت به بزهكاران كم‌نظير را مطرح كنيم، چگونه مى‌توانيم اين قبيل دردهاى سهمگين را بپذيريم كه مى‌خواهد بدان وسيله با افراد سست اراده برخورد كند، موقعى كه آنان در زندگى خصوصى و يا عمومى خود بلغزند؟ ...

چگونه ممكن است چنين چيزى را بدون ترس و لرز بپذيريم؟ و جوامع اسلامى در سطح وسيعى اين‌چنين در اجراى اين نوع از مجازات‌ها از مدّتها پيش در اثر ارتباط با جهان اروپا همگون شده است.

ولى در اين‌جا مسئله‌اى وجود دارد كه ما مى‌دانيم، در اين تأثيرپذيرى شتابزده، چه اصول و پايه‌هاى محكم عقلانى و يا مصلحت واقعى فردى يا اجتماعى وجود دارد؟

و با اين همه، اجتناب ما در برابر كيفر چه معنايى دارد؟ آيا به اين معنى نيست كه ما- در حالت كشمكش ميان قانون پايمال شده و حقّ فردى كه مخالفت قانون را كرده است- اهمّيّت زيادى را به حقّ اين فرد مى‌دهيم، و در همان حال به قانون كمتر بها مى‌دهيم تا ارزش آن فرد؟ و به چه دليل در وقت برخوردمان با دشمن خارجى يا داخلى از وارد كردن شديدترين ضربات بر او و هم‌چنين آماده كردن سهمگين‌ترين سقوط او- در حدّ محروم ساختن وى از زندگى- اجتناب نمى‌كنيم؟

تمام اين‌ها بدان جهت است كه غريزه صيانت نفسى كه در وجود ما از جايگاه بالايى برخوردار است، در اين حال احساسات و مشاعر عادى ما را كه آميخته با محبّت و برادرى انسان‌هاست، تحت تأثير قرار مى‌دهد و آن را مغلوب ساخته و به عقب مى‌راند. وانگهى، مردود شمردن عمل ما در برابر مجازات خاصّى، به دقّت با عملى مقايسه مى‌شود كه يك تفكّر واجب و لازم با اجر و پاداشى باعث مى‌شود كه آن عمل را انجام دهيم، و هم‌چنين، وجدان عمومى كه هرگز اجتناب ندارد، از اين‌كه جلو انحراف اعضا و افراد آن را با شدّت بگيرند، از آن جهت دلالت‌