آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٣٠٨ - ٣ - جنبه اجتماعى مسئوليت
آلمانىها، رومىها و همه طوايف مسيحى، تا مؤلّف بتواند بگويد: از اينرو ما در نظام داركون[١] يافتيم (كه در آتن تا جنگ روميان باقى بود) كه مجازات قتل غيرعمدى (غيرارادى) نفى بلد (تبعيد) موقّت بود.[٢]
امّا در قديمىترين قوانين روم (قانون الواح دوازدهگانه) قربانىاى كه يكى از اعضايش در اثر جنايت غيرعمد بريده مىشد، مىتوانست در صورت نپذيرفتن ديه قصاص كند.[٣]
در قانون چينى قاتلى كه بهطور غيرعمد و يا تصادفى مرتكب قتل مىشد، كيفرش صد تازيانه و نفى بلد بود.[٤]
در تورات، مجازات قاتل غيرعمد را نوعى از نفى بلد (تبعيد) شمرده است، و براى اولياى دم اين امكان است كه قاتل را بكشند، در صورتى كه قاتل به وسيله حيلهاى پيش از مدّت، تبعيدگاه را ترك كند.[٥]
در قانون كنيسه (معبد يهوديان) كفّارههاى سنگينى در خلال چندين سال براى پوشش خطاها (تكفير) فرض و واجب شمرده شده است، نه به عنوان مجازات ادارى، در صورتى كه شخص مجرم به دليل ناآگاهى مرتكب شده باشد.[٦]
در انگلستان تا اوايل قرن نوزدهم، علاوه بر مصادره اموالش، قاتل غيرعمد، از زير بار دين اولياى مقتول خلاص نمىشد، مگر مورد لطف فرمانروا قرار مىگرفت، و همين قانون اخير در قانون قديم فرانسه نيز به چشم مىخورد.[٧]
جز اينكه ما وقتى كه اين مقدار از جاها را بررسى مىكنيم (به محدوده زمانى، يا جغرافيايى و يا عنصرى اهمّيّتى نمىدهيم)، براى ما مطلبى روشن مىشود كه باعث اين پرسش مىگردد: چه نوع انديشهاى بر گزينش اين قوانين و احكام سيطره داشته است؟ ... و چرا در اجتماعى چنين اختيارى بوده و در اجتماع ديگر نبوده است و يا در عصرى بوده و در عصر ديگر
[١] - داركون، در قرن هفتم پيش از ميلاد در آتن شروع شد، و قانونى را كه وضع كرد، با قاطعيّت مجازات همراه بود.( مترجم عربى)
[٢] - ر ك:
. ١١٠. P, EIGOLOICOS ed edutE,? etilibasnopseR aL, tennocuaF
[٣] - ر ك: همان مرجع، ص ١١٣.
[٤] - ر ك: همان مرجع، ص ١٣٠.
[٥] - ر ك: همان مرجع، ص ١٠٧.
[٦] - ر ك: همان مرجع، ص ١٣٣.
[٧] - ر ك:
. ١١٠. p, eigoloicoS ed edutE,? etilibasnopseR aL, tennocuaF
، ص ١٣٥.