رسيده است: «خداوندا! به رحمت تو اميدوارم، پس مرا يك چشم برهم زدن به خودم وانگذار! زيرا اگر تو مرا به خودم واگذارى، در حقيقت مرا به سستى و ضعف و به دست گناه و خطا سپرده‌اى و به بدى و شر قرينم ساخته و از خير و نيكى دورم كرده‌اى، خداوندا! من جز به رحمت تو اميد و اطمينانى ندارم!»[١]

و به اين خاطر است كه سرانجام صيغه دعايى را كه بدان وسيله مسلمانان همه روزه در چندين نوبت در يك روز خدا را مى‌خوانند، به صورت خاص و منحصرا پس از آن‌كه تمام كوشش انسانى خود را ابراز داشته‌اند، براى اين‌كه توان و تلاش خويش را در برابر اراده خداوند- جلّ جلاله- تسليم و كمك فورى او را بخواهند تا گام‌هاى آنان را به راه راست هدايت نمايد، مى‌گويند:

«إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ، اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ.»[٢]

و در اين صورت ممكن است كه ما بر اين مطلب پافشارى كنيم كه نصوص قرآنى نظريّه اهل سنّت را تأييد مى‌كند، زيرا اثبات مى‌كند كه درجه ديگرى از پيروى وجود دارد كه اراده ما نسبت به اراده آفريدگار متّصف به آن است، و باوجوداين ما توانايى آن را نداريم كه كارى را انجام دهيم مگر اين‌كه دست‌كم به دو مطلب مهم گوش جان بسپاريم. كه هردوى اين‌ها را قرآن به ما وحى كرده است:

نخست: اين‌كه لطفى را كه خداوند سبحان بر بعضى از بندگانش ارزانى داشته و ديگران را از آن برخوردار نفرموده است، امكان دارد كه براساس جانبدارى و حمايت و يا بدون تدبير و حساب باشد. و على‌رغم اين‌كه برخى از نصوص بسيار مختصر و كوتاه، احيانا نوعى از اراده افراطى را به خدا نسبت مى‌دهد: «يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ.»*[٣] زيراكه اراده پروردگار در ذات خود منظّم است و پيرو نظامى است كه علم و عدالت خالص و پاك آن را مى‌طلبد. بنابراين به مصلحت كسى دخالت مى‌كند كه شايستگى چنين دخالتى را دارد: «وَ أَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوى‌ وَ كانُوا أَحَقَّ بِها وَ

[١] - ر ك: مسند احمد: ٥/ ١٩١، حديث ٢١٧١٠؛ كنز العمّال: ٢/ ٢٢٨، حديث ٣٨٧٨ و ٤٩٦١؛ تفسير نور الثّقلين: ٣/ ٣٦٢، حديث ١٥٨؛ تفسير درّ المنثور: ٤/ ٢٨٦؛ مجمع الزّوائد: ١٠/ ١١٣؛ اعتقاد اهل السّنة: ٣/ ٤٩٠؛ المستدرك على الصّحيحين:

١/ ٦٩٧؛ المعجم الكبير: ٥/ ١١٩، حديث ٤٨٠٣٠ و ٤٩٣٣٢.

[٢] - فاتحه( ١) آيه‌هاى ٤ و ٥: تنها تو را مى‌پرستم و تنها از تو يارى مى‌جويم، ما را به راه راست هدايت فرما!

[٣] - نحل( ١٦) آيه ٩٣ و فاطر( ٣٥) آيه ٨: خداوند هركس را بخواهد گمراه مى‌كند و هركس را بخواهد هدايت مى‌نمايد.