چرا اين دگرگونى ناگهانى در اين مورد پيش آمده است كه براى اجبار و اكراه مادّى و يا جسمى و عضوى امان و برائت است، درحالى‌كه براى طبيعت نفسانى و فشار روانى چنين نجات و برائتى نيست؟

به اتّكا و اعتماد به چه چيز بايد اين‌طور باشد؟ ... و آيا ما بر حالات نفسانى و روانى خويش بيشتر از قواى مادّى خود سيطره داريم؟ و آيا عكس اين مطلب، احتمال بيشترى ندارد (كه ما به قواى مادّى خويش بيشتر از قواى نفسانى تسلّط داريم)؟ آيا استوار ساختن و سالم‌سازى طبع و سيطره بر هواى نفس براى بيشتر مردم، زحمت بيشترى از تحمّل گرسنگى و درد و رنج ندارد؟

اين نخستين فرضى است كه جا دارد آن را بعيد شمرد.

و هم‌چنين، نمى‌تواند كسى به‌طور مطلق، مسئول نبودن خود را نسبت به چنين اعمالى به خاطر طبيعت غيرارادى اين قبيل كارها تفسير كند كه ما را به اكراه و اجبار بى‌قيد و شرط وامى‌دارد؛ و شخص را طورى در يك حالت استحاله مادّى قرار مى‌دهد كه امكان ندارد راه ديگرى غير از آن‌چه را كه وادار شده، انتخاب كند، زيرا اگر جريان از اين قرار باشد، ديگر آن رحمتى كه آيات و روايات راجع به آن سخن گفته‌اند، بى‌معنى خواهد بود؛ بنابراين هيچ عملى از هيچ‌كسى كه مرتكب آن شده است، بخشوده نخواهد بود، درحالى‌كه فرد ديگرى در حقيقت آن را مرتكب شده و جسم (بى‌اراده) نفر اول را به عنوان يك ابزار به خدمت گرفته است! ولى حقيقت مطلب كاملا برعكس آن است؛ زيرا وقتى كه عملى بدون موافقت انجام‌دهنده آن، سرزده و بدون بهره و لذّتى در مخالفت با قانون، ولى على‌رغم همه اين‌ها، آن يك عمل ارادى و از روى قصد است.

و نتيجه و پيآمدى كه ما به آن مى‌رسيم، بسى دور از آن است كه هوشيارى اخلاقى ما را فرو نشاند بلكه انديشه ما را بيدار و ادراك ما را شاداب‌تر مى‌سازد، و تمام مطلب در اين مورد همان است كه ما وقتى با نتايج دشوارى برخورد مى‌كنيم كه در سر راه وظيفه در انتظار ماست، ما را هشدار مى‌دهد كه از خطر بيمناك بوده و فاصله بگيريم.

و ما معتقديم كه در اين‌جا با يك تفسير حقيقى و واقعى روبه‌رو هستيم.

زيراكه تفاوت بين مقاومت هواهاى نفسانى و بين ممانعت ناشى از تهديد به وسيله اكراه (و