برمى‌گزينيم، و نوع دوم عبارت از حسن استفاده و خوب به كار بستن نوع اوّل است. و اين همان فاصله نهايى از بدى و اختيار و گزينش كار بهتر است. جز اين‌كه آزادى در اين‌جا آزادى نجات نيست، بلكه آن است كه از ما رفع مسئوليّت مى‌كند، و آن آزاديى است كه شرط مسئوليّت است و اساس آن را برپا مى‌دارد. و مهم آن است كه بدانيم در تمام اعمال ارادى ما قدرت بر انجام هردو طرف مخالف (نقيض) را داريم، يعنى على‌رغم تنگناى طبيعتمان و فشار طبيعت خارجى كه ما را در جهت انجام كار معيّنى ملزم مى‌نمايد (و موقعى هم كه هدف اين فشار آن نيست كه اراده ما را به كلّى لغو كند، چنان‌كه در حالت خواب رفتن و يا ديوانگى اتّفاق مى‌افتد)، باز هم مى‌توانيم بدون اجبار و يا اضطرار و با تمام آزادى انتخاب كنيم!

براى هرچه بيشتر روشن شدن مطلب: چون جريان مربوط مى‌شود به نوعى از معرفتى كه ما داريم و ما بدى را در شرايطى انتخاب مى‌كنيم كه طرف او را ترجيح مى‌دهند، درحالى‌كه (به عكس) ما مى‌توانيم خوبى را انتخاب كنيم.

به يك كلام؛ آيا ما- به دنبال اختيارى كه داريم- به راستى سازندگان اجر و پاداشيم و يا شريكان در شقاوت اخلاقى خود هستيم؟

البتّه ما تا حدّ اين ادعا پيش نمى‌رويم كه بگوييم تمام مردم از يك نيروى همسان بر انجام خير و شرّ برخوردارند و اين نيرو در نزديك شخص واحد در تمام شرايط وجود دارد. زيرا پايين آمدن از بالا رفتن- چه به معناى مادّى و يا در معناى اخلاقى- سهل و آسان‌تر است، و ممكن است كه بگوييم اراده به‌طور كلّى داراى گرايش و ميلى است به پيروى از خير و نيكى محسوس دنيوى بيش از خير روحى و يا اخروى؛ توضيح اين‌كه گاهى اراده احساس زحمت و سختى بيشترى در پيروى از دستورهاى عقل مى‌كند، خيلى بيشتر از آن‌چه در حركت پشت سر اميال فطرى و عادت‌هاى موروثى و يا اكتسابى احساس مى‌كند. و چه‌بسا دقيق‌تر خواهد بود كه بگوييم: به راستى كه همه اشخاص نسبت به همه رذيلت‌ها و كارهاى بد مثل هم لذّت نمى‌برند، بنابراين هر انسانى نقطه ضعف كوچك خود را دارد، و به همين دليل است كه در برابر بعضى از گمراهى‌ها به صورت كمترى مقاومت به خرج مى‌دهد تا برخى ديگر. و تمام آن‌چه در اين جريان است، آن است كه ما اين زحمت و سختى را تا آن‌جا دشوار بدانيم كه آن را نوعى از محال به حساب آوريم.