و بالاخره اين نظريّه درعين‌حال كه يك نظريه منطقى با تمام دقت است، به لغو هر نوع پيشرفت و نابود ساختن هر نوع تفاوتى در جهت ارزش اخلاقى مى‌انجامد! بنابراين اگر نيّت خوب معادل تمام اخلاقيّت باشد، پس بايد بر اين عقيده باشيم كه تمام وجدان‌ها و همه رفتارها از قديم برابر و همسان بوده‌اند كه چنين عقيده‌اى بسى دور از مراتب ارزش‌هاست. و از همين‌جا است كه نادان‌ترين و متعصب‌ترين مردم موقعى كه طعمه ديگران مى‌شود، درحالى‌كه آن‌ها قوى‌ترند، تصور مى‌كند كه اراده‌اش هم‌سوى با شرع و قانون اخلاقى است، چنين كسى بايد به استناد اين منطق سزاوار باشد- با اين ارزشيابى- تا بهره‌مند گردد از آن‌چه كه داناترين و نورانى‌ترين مردم استحقاق دارند.

جز اين‌كه كانت در منظور خودش تمام اين مشكلات را دخالت نداده است، زيراكه وى بر اساس تعريف معتقد به نرمش خالصى است كه چشم‌انداز فكر عمومى در آن يكنواخت است، بدون هيچ‌گونه تنوع و تفاوت، و او نمى‌خواهد كه خود را درگير مشكلات و سختى‌هايى كند كه وجدان در رويدادهاى متعدد و محسوس به تصوير مى‌كشد. به اين معنى كه كانت از سه عنصر وجدان اخلاقى، يعنى از معرفت، اراده و عمل، جز يك جنبه آن، همان اراده را نمى‌پذيرد.

ما به‌طور كامل با كانت در تمام آن‌چه مقرر مى‌دارد، موافقيم، نسبت به آن‌چه بيشترين منفعت را دارند و هم‌چنين پاكيزه‌ترين اعمالند، در صورتى كه از روى اراده نباشد، ارزش اخلاقى ندارد، بلكه اگر در محدوده اراده تابع قانون نباشد، نيز بى‌ارزش است و بدترين اعمال در صورتى كه از روى عمد مخالف قانون نباشد، مسئوليتى را درپى ندارد. ولى چقدر تفاوت است، بين اين مورد و بين حالت برعكس آن، كه بگوييم: گمراه‌ترين اعمال با نيت خوب تمام ارزش خود را باز پس مى‌گيرد و به عنوان يك نمونه روش اخلاقى مى‌گردد. بنابراين؛ اگر نيّت پاك باشد، عذر صاحب نيت پذيرفته است، زيراكه آن پيآمدى نيست كه جايگزين مبدأ مطلقى براى ارزش اخلاقى باشد هرچند به صورت مختصر براى اين‌كه ما به انديشه خودمان شكلى بدهيم كه بيشترين وضوح و تشخيص را داشته باشد، مى‌گوييم: كه نيّت شرط ضرورى براى اخلاقيت است و بر اين اساس همان شرط مسئوليت نيز مى‌باشد، ولى در هرحال شرط كافى براى اين و آن‌