مفسران براى اين‌كه خود را از اين تعارض و اختلاف نجات دهند، مى‌گويند: آيه نخستين از سوره طور اساسا به مجازات مربوط نيست، بلكه لطف محضى است كه خداوند برايشان ارزانى مى‌دارد، غير از پاداشى كه استحقاق داشته‌اند، و بر پاداش ايشان مى‌افزايند، و الطافى از اين قبيل صحيح نيست كه تحت يك قاعده و قانونى درآيد. و آن‌چه را كه اخلاق مى‌خواهد آن است كه شخصى را از حقوقش محروم نكنند: «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ»[١] و نيز خداى متعال مى‌فرمايد: «وَ نَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً»[٢] بنابراين اگر عدالت مطلقه براى هر انسانى حقش را مقدم داشته است، پس چيزى تغييرى نكرده است، جز اين‌كه خداوند بر كسانى كه مى‌خواهد (شايستگى دارند)، بيشتر از آن‌چه استحقاق دارند، مرحمت فرمايد.

البته ما مى‌توانيم اعتراض كنيم، اولا به اين‌كه چرا به صرف رسيدن شخص مقصر به درجه‌اى، سزاوار كيفرى مى‌شود كه پيشنهاد شده، درحالى‌كه چه‌بسا در مورد آن ديگرى- اگر تعبير درستى باشد- نوعى از رابطه كرامت و بخشايش است، اين باعث تحريك خشم قانونى او مى‌شود، در صورتى كه خود را با آن ديگرى برابر مى‌بيند (و در مقايسه) از نظر اخلاقى پست‌تر!

حقيقت اين است كه اين اعتراض از آن جنبه عاطفى دقيق و حساب شده نيست، زيراكه دشوار نيست كه ما پاسخ دهيم در بهشت الهى جاى مقايسه و مسابقه نيست، و دل‌هاى افراد سعادتمند از هر نوع كينه و حسد فيما بين تهى است، «وَ نَزَعْنا ما فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ»[٣] علاوه بر اين، حتّى در همين زندگى دنيوى، بايد ويژگى‌هاى اختصاصى را بين مردم آينده و گذشته مستبعد شمرد، به‌ويژه از ناحيه نسل‌هاى اوليه، زيرا نياكان همواره چيزى جز رضاى كامل مشاهده نمى‌كردند، وقتى كه مى‌ديدند فرزندانشان همانند حلاوت سعادتى را كه آنها چشيده‌اند، برخوردارند، اگر بيشتر از آن حلاوت نباشد، كمتر از آن هم نيست.

[١] - زلزله( ٩٩) آيه‌هاى ٧- ٨: پس هركس وزن ذره‌اى كار خير انجام دهد( پاداش) آن را مى‌بيند. و هركس هم‌وزن ذرّه‌اى كار بد كرده است،( كيفر) آن را مى‌بيند.

[٢] - انبياء( ٢١) آيه ٤٧: و ما ترازوهاى عدل و داد را در روز قيامت برپا مى‌كنيم، پس به هيچ‌كس در آن‌جا كمترين ظلم و ستمى نمى‌شود.

[٣] - حجر( ١٥) آيه ٤٧: ما هرگونه حسد و كينه و عداوت و خيانت را از سينه‌هاى آنها مى‌شوييم و برمى‌كنيم.