آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٢٢ - مقدمه محقق كتاب

مقدّمه محقّق كتاب‌

سامى غريرى‌

علم اخلاق، به عبارتى علم قلب، يكى از علوم، بلكه سرچشمه همه علوم، و اساس و محورى است كه تمام علوم پيرامون آن مى‌گردند؛ بهتر بگوييم، چشم چراغ همه علوم است. و همين علم است كه در آيات و روايات ستوده شده و خداى متعال فرموده است: إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ.[١] و نيز مى‌فرمايد: فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ‌[٢] زيراكه خوف و خشيت و بيم دادن تنها بر علوم اخروى استوار است؛ چون علم اخلاق همان آرايش جان به فضايل و پالايش آن از رذايل و همچنين مراقبت و محاسبه نفس است، به منظور افزايش عوامل و اسبابى كه كسب اخلاق لازم در گرو آنهاست.

بنابراين، ارتباط مداوم با علم اخلاق، تنها راه درمان نفس است و تنها اين علم است كه درمان دردهاى روح را در اختيار دارد؛ از اين‌رو برخى از حكما آن را بر پزشكى- كه عهده‌دار معالجه بيماريهاى جسمى است- ترجيح داده‌اند، زيرا همان‌طور كه عقل به ضرورت معالجه بيمارى‌هاى جسمى و حفظ بدن از نابودى و هلاكت فرمان مى‌دهد، همچنين به ضرورت معالجه بيمارى‌هاى قلبى و حفظ سلامت روح به طريق اولى حكم مى‌كند. و از طرفى، علم اخلاق تنها علمى است كه از ملكات نفسانى مربوط به قواى نباتى، حيوانى و انسانى و تشخيص فضايل از

[١] - فاطر( ٣٥) آيه ٢٨:« تنها بندگان عالم و دانشمندند كه از خدا مى‌ترسند.»

[٢] - توبه( ٩) آيه ١٢٢:« چرا از هر گروهى از آنان، طايفه‌اى كوچ نمى‌كنند تا در دين و معارف اسلامى آگاهى يابند و به هنگامى كه ياران مجاهدشان از ميدان بازگشتند، احكام الهى را به آنها تعليم دهند و از مخالفت بترسانند، باشد كه از مخالفت فرمان خدا بپرهيزند».