آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن)

(١)

فهرست مطالب

٥ ص

(٢)

مفهوم قرآنى از حس اخلاقى

فصل دوم اجمالى از فضايل مهم اسلامى

فصل چهارم نيتها و انگيزهها

فصل اول اخلاق فردى

١٠ ص

(١٢)

فصل دوم اخلاق خانواده

١١ ص

(١٣)

فصل سوم اخلاق اجتماعى

١٣ ص

(١٤)

فصل چهارم اخلاق دولتمردان

١٥ ص

(١٥)

فصل پنجم اخلاق دينى

روش ما در اين كتاب

٢٤ ص

(١٩)

شرح حال مؤلف در چند سطر

٢٥ ص

(٢٠)

مقدمه به قلم استاد

٢٧ ص

(٢١)

سخن مترجم از فرانسه به عربى

٤٥ ص

(٢٢)

مقدمه نويسنده كتاب

٦٦ ص

(٢٣)

1 - وضع قبلى اين مشكل

3 - تحقيقى همسو(چند مكتب)

٨٣ ص

(٢٨)

مفاهيم اخلاقى قرآن(اخلاق نظرى)

1 - ريشههاى تعهد و الزام اخلاقى

2 - ويژگىهاى تكليف اخلاقى

ج - محدوديت وظايف و تدريجى بودن آنها

١٦٥ ص

(٣٩)

3 - تناقضات الزام

١٧٤ ص

(٤٠)

اولا - وحدت و تنوع

١٧٤ ص

(٤١)

ثانيا - سلطه و آزادى

١٧٥ ص

(٤٢)

نظريه كانت و مراحل مكتب اخلاقى او

خاتمه مفهوم منطقى و قانون عملى و هيچكدام از مجموع مفاهيم و قوانين قادر مطلق نيستند كه موضوع محسوسى فراهم آورند و يا نابود سازند

٢٠٠ ص

(٤٧)

فصل دوم اجمالى از فضايل مهم اسلامى

٢٠٩ ص

(٤٨)

نظريه اخلاقى آنطور كه ممكن است از قرآن استفاده كرد، در مقايسه با نظريههاى ديگر قديم و جديد

٢١٠ ص

(٤٩)

1 - تحليل تفكر عام مسئوليت

٢١١ ص

(٥٠)

2 - شرايط مسئوليت اخلاقى و دينى

٢٢٤ ص

(٥١)

الف - طبيعت شخصى مسئوليت

ج - عنصر اصلى در عمل

3 - جنبه اجتماعى مسئوليت

٣٠٤ ص

(٥٦)

خاتمه بناى تفكر قرآنى را نسبت به مسئوليت

1 - مجازات اخلاقى

2 - مجازات قانونى

٣٤٣ ص

(٦٢)

3 - نظام توجيه قرآنى و جايگاه كيفر الهى

٣٥٩ ص

(٦٣)

الف - انگيزههاى درونى

٣٦٧ ص

(٦٤)

ب - جنبههاى شرايط محيطى و موضع انسان

٤٠٣ ص

(٦٥)

ج - اعتبارات نتايج و پيآمدهاى عمل

٤١٣ ص

(٦٦)

الف - جلوگيرى از قوت و قدرت كافران و درهم شكستن توان دشمنى و عداوتشان

٤١٥ ص

(٦٧)

ب - پيشگيرى از فساد و بىبندوبارى تا در روى زمين گسترش نيابد

٤١٥ ص

(٦٨)

ج - نجات دادن مؤسسات دينى از ويرانى

٤١٥ ص

(٦٩)

نتايج غيرطبيعى(يا مجازات الهى)

طبيعت مجازات الهى و اشكال مختلف آن

٤٢٧ ص

(٧٢)

الف - مجازات الهى در دنيا

٤٢٩ ص

(٧٣)

ب - عنصرى كه به تأييد گروه مؤمنان مربوط مىشود

٤٣٥ ص

(٧٤)

ج - جنبه عقلى و اخلاقى

كمبود مجازات دنيوى

٤٤٦ ص

(٧٧)

پاداش الهى در حيات اخروى

٤٤٨ ص

(٧٨)

نخستين چشش مزه سرانجام كار

كيفرهاى اخلاقى سلبى

٤٧١ ص

(٨٣)

كيفرهاى اخلاقى(ايجابى)

جدول راههاى مختلف توجيه

٤٨٣ ص

(٨٦)

خاتمه اعداد و ارقام سخنگوى اصلى

٤٨٤ ص

(٨٧)

فصل چهارم نيتها و انگيزهها

الف نيت همچون شرطى براى باور داشتن عمل است

٥٠٤ ص

(٩٠)

ب نيت و طبيعت فعل اخلاقى

٥١٩ ص

(٩١)

ج - برترى نيت نسبت به عمل

٥٣٣ ص

(٩٢)

د - آيا نيت تنها كافى است؟

الف - نقش نيت غيرمباشر و طبيعت آن

و اينك نمونههايى فراوان از سنت نبوى

1 - نيت زيانرسانى

٦٢٦ ص

(١٠٤)

2 - نيت فرار از تكليف

٦٢٩ ص

(١٠٥)

3 - نيت دست يافتن به كسب نامشروع

٦٣٢ ص

(١٠٦)

4 - نيت جلب رضاى مردم(ريا)

٦٤٢ ص

(١٠٧)

ه - اخلاص نيت با انگيزههاى مختلط

٦٤٥ ص

(١٠٨)

خاتمه ارزش دادن اسلام براى عمل صرفا مادى

1 - تلاش و حركت رو به پيش

٦٦٥ ص

(١١١)

الف - تلاش مدافعه

1 - استقامت و بخشندگى

٧١٧ ص

(١٢٠)

2 - گوشهگيرى و معاشرت

خاتمه بحث رابطه مشقت و تلاش

٧٤٦ ص

(١٢٣)

خاتمهاى فراگير مهم بودن آموزش واجبات محسوس براى توده مردم

فصل اول اخلاق فردى

٧٦٥ ص

(١٢٦)

اولا - اوامر آموزش عمومى

پاكدامنى، بزرگمنشى، چشمپوشى

خوددارى از شكمپرستى و شهوتپرستى

مواظبت در اظهارنظرها

٧٧٣ ص

(١٣٨)

اجتناب از بدگمانى

٧٧٤ ص

(١٣٩)

استقامت و پايدارى

سبقت گرفتن بر يكديگر در كار خير

٧٧٧ ص

(١٤٤)

خوب شنيدن و پيروى كردن

ثانيا - نواهى خودكشى، قطع عضو و تغيير چهره

رفتار برخلاف گفتار

غرور، خودپسندى و فخرفروشى

٧٨٢ ص

(١٥٥)

فخرفروشى به قدرت و دانش

مىگسارى و پليدىها

٧٨٦ ص

(١٦٠)

هر نوع آلودگى اخلاقى يا مادى

٧٨٧ ص

(١٦١)

دادوستد و كسب حرام

ثالثا - مباحات برخوردارى از نعمتهاى پاكيزه

٧٨٩ ص

(١٦٤)

رابعا - مخالفت به دليل اضطرار

٧٩٠ ص

(١٦٥)

فصل دوم اخلاق خانواده

٧٩٢ ص

(١٦٦)

اولا - وظايف اصلى و فرعى

٧٩٢ ص

(١٦٧)

احسان به پدر و مادر و تواضع در برابر آنها و اطاعت از آنها

٧٩٢ ص

(١٦٨)

حرمت نهادن به زندگى فرزندان

٧٩٣ ص

(١٦٩)

تربيت اخلاقى فرزندان و تمام خانواده

٧٩٤ ص

(١٧٠)

ثانيا - وظايف متقابل همسران

٧٩٤ ص

(١٧١)

الف - دستور همسرگزينى

٧٩٤ ص

(١٧٢)

روابطى كه تحريم شده

٧٩٤ ص

(١٧٣)

روابطى كه حلال شده است

٧٩٥ ص

(١٧٤)

خصلتهايى كه خدا فرمان داده و مستحب است

٧٩٦ ص

(١٧٥)

رضاى مطلق و متقابل

ب - زندگى زناشويى

٨٠٠ ص

(١٧٩)

روابط مقدس و محترم

1 - امنيت داخلى، محبت و شفقت

برابرى در حقوق و وظايف

٨٠١ ص

(١٨٤)

مشورت و رضايت دو طرف

معاشرت نيكو، حتى در وقت ناراحتى

٨٠٢ ص

(١٨٧)

آشتى پس از اختلاف

ج - طلاق جدايى بدترين راه است

سكنا دادن، و رفتار خوش به اميد سازش

٨٠٤ ص

(١٩٢)

زن طلاق گرفته پيش از آميزش عده ندارد

٨٠٤ ص

(١٩٣)

پس از طلاق، يا خوب نگهدارى

٨٠٥ ص

(١٩٤)

و يا جدايى كه جوازى است براى ازدواج دوباره

٨٠٥ ص

(١٩٥)

حق تصرف در چيزى كه مال زن مطلقه است، نداريم

٨٠٥ ص

(١٩٦)

طلاق باين نيست، مگر در نوبت سوم

٨٠٦ ص

(١٩٧)

زن طلاق گرفته حق دارد عوض مهريه را بگيرد

٨٠٦ ص

(١٩٨)

عوض گرفتن، حق عموم طلاقگرفتگان است

٨٠٧ ص

(١٩٩)

ثالثا - وظايف شخص نسبت به خويشان بخشش به ديگر خويشاوندان

رابعا - ارث حقى است نهتنها بر مردان يا بزرگان يا تنها فرزندان

ارث لطفى است از طرف خدا، نه حق

٨٠٩ ص

(٢٠٤)

فصل سوم اخلاق اجتماعى

وام با سود(رباخوارى)

هر نوع تملك نامشروع

خيانت بر امانت و اعتماد

دفاع از خيانتكاران

٨١٤ ص

(٢١٨)

وفا نكردن به عهد و پيمان

خيانت و تبهكارى داوران

بدرفتارى با يتيم و فقير

نيت بد و زودباورى

بىتفاوتى در برابر زيان عمومى

تنظيم قرارداد براى رفع نگرانى

احسان بهويژه بر مستمندان

٨٢٤ ص

(٢٤٣)

به ثمر رساندن اموال يتيمان

يا زمينهسازى آزادى ايشان

ناديده نگرفتن بدى در هيچ حال

دعوت به نيكى و نهى از بدى

برادرى و بزرگوارى

عدالت، مرحمت و احسان

٨٣١ ص

(٢٥٤)

سه موضعگيرى با تفاوت در مشروعيت

2 - بخشش درحال رفاه

٨٣١ ص

(٢٥٧)

3 - ايثار جوانمردانه

٨٣١ ص

(٢٥٨)

وظيفه همان حد وسط است

٨٣٢ ص

(٢٥٩)

بخشندگى يك وظيفه عمومى

4 - راه و روش بخشندگى

٨٣٤ ص

(٢٦٥)

الف - بهتر آن است كه پنهانى باشد

٨٣٤ ص

(٢٦٦)

ب - بدى نكردن به كسى كه چيزى مىبخشيم

نكوهش اندوختن و بخل ورزيدن

٨٣٧ ص

(٢٦٩)

ثالثا - قوانين ادب

٨٤٠ ص

(٢٧٠)

اجازه خواستن پيش از ورود بر ديگران

٨٤٠ ص

(٢٧١)

با صداى كوتاه، و بلند صدا نزدن بزرگان از بيرون خانه

جواب سلام بهتر از آن

موضوع گفتوگو خير باشد

٨٤٣ ص

(٢٧٦)

حرف زدن با خوشترين عبارات

٨٤٣ ص

(٢٧٧)

كسب اجازه در هنگام رفتن

٨٤٣ ص

(٢٧٨)

فصل چهارم اخلاق دولتمردان

٨٤٤ ص

(٢٧٩)

اولا - رابطه بين رئيس و مردم

اجراى تصميم نهايى

حفظ اموال عمومى و تصرف نكردن آنها

٨٤٥ ص

(٢٨٦)

بهرهمندى از اموال عمومى محدود به توانگران نباشد

٨٤٦ ص

(٢٨٧)

اقليتهاى داخل جامعه اسلامى آزادى قانونى دارند

٨٤٦ ص

(٢٨٨)

ب - وظايف مردم نظم

اتحاد در پيرامون هدف والا

٨٤٨ ص

(٢٩١)

رايزنى در قضاياى عمومى

آمادگى براى دفاع عمومى

٨٤٩ ص

(٢٩٤)

رقابت اخلاقى گسترده نكردن فضاى شكست و دورويى و مراجعه به مراجع قانونى

٨٥٠ ص

(٢٩٥)

اجتناب از دوستى با دشمن و ارتباط با او

٨٥٠ ص

(٢٩٦)

ثانيا - روابط خارجى

٨٥١ ص

(٢٩٧)

الف - در جريانهاى معمولى

٨٥١ ص

(٢٩٨)

اهميت به سلامتى عمومى

٨٥١ ص

(٢٩٩)

سفارش به فراخوانى سالم

هيچ نتيجه خوبى براى اجبار نيست

٨٥٢ ص

(٣٠٢)

ترك استبداد و تبهكارى

٨٥٣ ص

(٣٠٣)

برخورد نكردن با ايمنى از منحرفان

٨٥٣ ص

(٣٠٤)

خوشرفتارى با همسايه، عدالت، نيكوكارى

اقدام به بدى نكردن

٨٥٤ ص

(٣٠٧)

ترك جنگ در ماههاى حرام

جنگ مشروع دو حالت دارد

2 - كمك به مستضعفان

٨٥٥ ص

(٣١٢)

پيكار تنها با طرف مبارزه

٨٥٥ ص

(٣١٣)

حق فرار با ديدن تجاوزگران نيست

استقامت و بردبارى

٨٥٦ ص

(٣١٦)

باكى از مرگ نيست كه در وقت خود فرامىرسد

٨٥٦ ص

(٣١٧)

ترس از حيلهگرىها و توطئههاى كافران

وفا به پيمانهاى استوار

٨٥٩ ص

(٣٢٠)

با خيانت از روى احتياط روبرو شدن

٨٥٩ ص

(٣٢١)

وفا به شرايط، هرچند مضر و ناسازگار باشد

٨٥٩ ص

(٣٢٢)

روابط برادرانه و انسانى رابطه مقدس فوق لحاظ جنسيت و نوع آدميان

٨٦٠ ص

(٣٢٣)

فصل پنجم اخلاق دينى

٨٦١ ص

(٣٢٤)

وظايف ما نسبت به خدا

٨٦١ ص

(٣٢٥)

ايمان به خدا و حقايقى كه از طرف خدا رسيده

٨٦١ ص

(٣٢٦)

اطاعت بىقيد و شرط

٨٦٢ ص

(٣٢٧)

تدبر در آيات الهى

٨٦٢ ص

(٣٢٨)

و مطالعه صنع پروردگار

٨٦٣ ص

(٣٢٩)

سپاسگذارى او به خاطر نعمتهايش

٨٦٤ ص

(٣٣٠)

راضى به قضاى پروردگار

نوميد نشدن از رحمت او

٨٦٧ ص

(٣٣٣)

ايمنى از عذاب او!

٨٦٨ ص

(٣٣٤)

وابستگى هر كار آينده به خواست خدا

٨٦٨ ص

(٣٣٥)

وفا به پيمان الهى

٨٦٨ ص

(٣٣٦)

پاسخ ندادن به دشنام مشركان

٨٦٩ ص

(٣٣٧)

دورى از همنشينى با كسانى كه دخالت در آيات خدا مىكنند

٨٦٩ ص

(٣٣٨)

زياد سوگند ياد نكردن به نام خدا

٨٦٩ ص

(٣٣٩)

احترام سوگند را نگه داشتن

٨٧٠ ص

(٣٤٠)

پيوسته به ياد خدا بودن

٨٧٠ ص

(٣٤١)

تسبيح و تكبير خدا گفتن

٨٧٠ ص

(٣٤٢)

اداى نماز و واجبات

٨٧١ ص

(٣٤٣)

حج خانه خدا(دستكم يكبار در تمام عمر)

٨٧١ ص

(٣٤٤)

درخواست از خدا بين خوف و رجا

٨٧٣ ص

(٣٤٥)

بازگشت به سوى خدا و درخواست آمرزش او

٨٧٣ ص

(٣٤٦)

و بالاخره محبت خدا

٨٧٤ ص

(٣٤٧)

بايد محبت خدا بالاتر از هرچيز باشد

٨٧٤ ص

(٣٤٨)

اجمالى از مهمترين فضايل اسلامى

٨٧٥ ص

(٣٤٩)

برخى از مهمترين فضايلى كه قرآن كريم آنها را از امتيازات مسلمان واقعى مىشمارد

آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٣

آيين اخلاق در قرآن‌

تأليف

دراز، محمد بن عبد الله

مترجم: عطایی،محمدرضا

تاريخ وفات مؤلف: ١٩٣٥ م‌

زبان: فارسى‌

تعداد جلد: ١

ناشر: آستان قدس رضوى، موسسه چاپ و انتشارات

مكان چاپ: مشهد مقدس‌

سال چاپ: ١٣٨٧

نوبت چاپ: اول‌

تعداد صفحات: ٨٨٠