فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦٦٧
سبق و رماِیه: در مسابقه تِیر اندازِی، مسافتِی که تِیر پرتاب مِیشود تا به هدف بخورد، باِید معلوم باشد؛ خواه با مشاهده کردن ِیا ذکر مساحت آن.(٦)
احِیاء موات: در صورت معلوم نبودن سهم هر ِیک از صاحبان زمِین از آب نهر مشترک مِیان چند زمِین، و اختلاف آنان در مقدار سهم خود، بنابر تصرِیح برخِی، حق شرب براِی هر ِیک به نسبت مساحت زمِینشان خواهد بود(٧) (← حقابه).
قضاء: ار شراِیط مأمور تعِیِین شده از سوِی حاکم براِی تقسِیم اموال مشترک، آگاهِی وِی به دانش حساب و مساحت کردن و اندازه گِیرِی است.(٨)
در تقسِیم مال مشترک، سهام باِید برابر و مساوِی از هم تفکِیک شوند. برابرِی سهام ِیا بر حسب اجزا و کمِیت آنها از جهت پِیمانه، وزن، شمارش ِیا مساحت است که از آن به «قسمت اِفراز» تعبِیر مِیکنند و ِیا بر حسب قِیمت و ارزش مالِی آنها که «قسمت تعدِیل» نامِیده مِیشود(٩) (← قسمت).
قصاص: بنابر قول مشهور، در قصاص جراحت سر و صورت، در مساحت جراحت از جهت طول و عرض
-ونه عمق رعاِیت تساوِی لازم است. (١٠)
بنابر اِین، چنانچه مساحت سر آسِیب دِیده کمتر از مساحت سر جانِی باشد و جراحت، تمامِی سر آسِیب دِیده را فراگِیرد، همه سر آسِیب زننده قصاص نمِی شود؛ بلکه به اندازه مساحت سر آسِیب دِیده، از سر جانِی قصاص مِی شود؛ لِیکن در صورت عکس، اگر مساحت جراحت افزون بر عضو جانِی باشد، قصاص از عضوِی به عضو دِیگر تجاوز نمِیکند و براِی مقدار اضافه، در صورتِی که عضو دِیه داشته باشد، نسبت مقدار اضافه به نسبت مساحت جراحت محاسبه و دِیه گرفته مِی شود. در غِیر اِین صورت، در آن مقدار ارش ثابت خواهد بود؛(١١) اما در قصاص اطراف (اعضـا) مساحت ملاک نِیست؛ از اِین رو دست بزرگ در برابر دست کوچک قصاص مِی شود. (١٢)