عنوان ِیاد شده در کلمات فقها گاهِی بر فقهاِی عصر محقق کَرَکِی (م ٩٤٠ هـ. ق) به بعد و گاهِی بر فقهاِی عصر صاحب مدارک، محمد بن علِی عاملِی (م ١٠٠٩ هـ. ق) به بعد اطلاق شده است.(١) البته در کلمات فقها، نخستِین فقِیهِی که از او با عنوان متأخرى المتأخرِین نام برده شده، محقق کرکِی است.(٢) و پس از اِیشان، از شهِید ثانِی(٣) (م ٩٦٦ هـ. ق)، محقق اردبِیلِی(٤) (م ٩٩٣ هـ. ق) و دِیگر فقهاِی پس از آنها، همچون صاحب مدارک،(٥) صاحب ذخِیره (٦) (م ١٠٩٠ هـ. ق) و مجلسِی(٧) (م ١١١٠ هـ. ق) با عنوان فوق، نام برده شده است که مؤِید اطلاق نخست است.

(١) ذكرى الشيعة (مقدمه) ١/ ٦؛ ادوار فقه و کِیفِیت بِیان آن/ ٣٠١؛ مقدمه اِی بر فقه شِیعه / ٢٩ – ٣٠.

(٢) جواهر الكلام ٤/ ٢٢٠.

(٣) مصابيح الظلام ٩/ ٢٠١.

(٤) مستند الشيعة ٢/ ٣٩٢ ؛ جواهر الكلام ٣/ ١٢٦.

(٥) الحدائق الناضرة ٣/ ٢٣٨ و ٢٤٤.

(٦) جواهر الکلام ٤/ ١٩٧ ؛ مستند الشيعة ٧/ ٣٤٢.

(٧) الحدائق الناضرة ١/ ١٥ ؛ جواهر الکلام ٥/ ٢٠٨.

متأخرين

مُتأخّرِین: فقهاِی پس از علامه حلِّی تا عصر محقق کَرَکِی.

کاربرد عنوان متأخرِین در برابر قدما (← قدما) به لحاظ نحوه برخورد فقها با احادِیث است. احادِیث منقول از معصومان عليهم السلام نزد قدما به دو دسته معتبر و غِیر معتبر تقسِیم مِیشد؛ لِیکن علامه حلِی (م ٧٢٦ هـ. ق) و استادش احمد بن طاووس حلِی (م ٦٧٣ هـ. ق) احادِیث را به چهار دسته تقسِیم کردند: صحِیح، موثق، حسن و ضعِیف، فقهاِی پس از آن دو نِیز همِین شِیوه و تقسِیم بندِی را پِی گرفتند؛ از اِین رو، فقهاِی تا زمان محقق حلِی، صاحب شرائع (م ٦٧٦ هـ. ق) که خط مشِی آنان بر پاِیه تقسِیم احادِیث به دو قسم معتبر و غِیر معتبر بود، قدما و فقهاِی بعد از عصر علامه حلِّی ِیا استاد او که خط مشِیشان بر مبناِی تقسِیم احادِیث به چهار قسم ِیاد شده است، متأخرِین نامِیده مِیشوند.(١)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(١) ذكرى الشيعة (مقدمه) ١/ ٦؛ الدرر النجفية ٢/ ٣٢٣؛ خاتمة مستدرک الوسائل ٣/ ٤٧٦ ؛ ادوار فقه کِیفِیت بِیان آن/ ٣٠١.

متبايعان

مُتَبايعان: فروشنده و خرِیدار(١) (← بيع).

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(١) تحرير الاحکام ٤/ ٥٨٦ ؛ ايصال الطالب ٩/ ٣٤٣.