فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣١٥
نِیابت در تلبِیه: به قول مشهور، لال با حرکت دادن زبان و اشاره با انگشت، تلبِیه مِیگوِید و نِیازِی به ناِیب گرفتن ندارد.(١١) برخِی احتِیاط را در جمع مِیان آن و گرفتن ناِیب دانسته اند. (١٢)
نماز جماعت: بر لال، گزاردن نماز به جماعت واجب نِیست. (١٣) امامت فرد لال براِی غِیر لال، صحِیح نِیست؛ لِیکن براِی همسانش صحِیح است، مگر در صورت وجود فرد غِیر لال که در اِین صورت برخِی احتِیاط وجوبِی را در ترک آن دانسته اند. (١٤) برخِی مطلقا، حـتـى بـراِی همسانش، اقتدا به لال را صحِیح ندانسته اند. (١٥) بعضِی نِیز مطلقا احتِیاط وجوبِی را در ترک آن دانسته اند. (١٦)
تکلم با اشاره در اثناِی نماز: آِیا تکلّم لال با اشاره در اثناِی نماز موجب بطلان آن خواهد شد - آن گونه که نسبت به قادر بر تکلّم در صورت تکلّم، حکم چنِین است- ِیا نه؟ مسئله محل اختلاف است. برخِی اشاره لال به قصد تکلم از روِی عمد را موجب بطلان دانسته اند. (١٧) برخِی نِیز آن را موجب بطلان ندانسته اند. (١٨)
عقود و اِیقاعات: در عقود و اِیقاعات نِیز اشاره لال جاِیگزِین لفظ مِیشود، به شرط آنکه بِیانگر قصد و انشاِی او باشد؛ چنان که نوشته نِیز از اشاره کفاِیت مِیکند.(١٩) در اشاره فهماننده قصد و انشاء، تفاوتِی مِیان انواع اشاره ها نِیست؛ بلکه ملاک، فهماننده بودن اشاره است؛ لِیکن برخِی در مواردِی، اشاره خاص را معتبر دانسته اند، از جمله:
١. طلاق: به قول مشهور، طلاق لال با اشاره فهماننده قصد و انشاِی آن و نِیز با نوشتن به قصد انشاِی طلاق، صحِیح است. (٢٠)
برخِی قدما گفته اند: طلاق لال با انداختن مقنعه و مانند آن بر سر همسر به قصد حرام گردِیدن او بر وِی، تحقق مِی ِیابد. (٢١)
٢. رجوع: به قول مشهور، رجوع لال به همسرش در زمان عده با اشاره فهماننده آن تحقق مِی ِیابد. (٢٢) برخِی قدما گفته اند: رجوع لال با برداشتن مقنعه از سر همسرش محقق مِی شود. (٢٣)
٣. قسم دادن: به قول مشهور، قسم دادن لال توسط قاضِی، با اشاره فهماننده آن توسط لال صورت مِیگِیرد؛ (٢٤) لِیکن