فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٣٥

(١) كتاب العين و الصحاح (جوهرِی)، واژۀ «مول».

(٢) تاج العروس و لسان العرب، واژۀ «مول».

(٣) النهاية (ابن اثِیر) واژۀ «مول».

(٤) مصباح الفقاهة ٢/ ٣-٤.

(٥) فقه الامامية (الخيارات) / ٥٠٩.

(٦) الحاشية الثانية على مكاسب / ٤٤٠.

(٧) حاشية على مكاسب الشيخ (شِیرازِی) ٢/ ١٠٢؛ المکاسب و البيع ٢/ ٣٦٥ ؛ منية الطالب ١/ ١٠٣ و ٢٧٧.

(٨) القواعد الفقهية (فاضل) ٥٠ – ٥١.

(٩) القواعد الفقهية (بجنوردِی) ٢/ ٣٠ ؛ فقه المصارف والنقود / ٢٥.

(١٠) نهج الفقاهة / ٣٢٥.

(١١) مصباح الفقاهة ٢/ ٤.

(١٢) جواهر الکلام ٥/ ١٠٢.

(١٣) غنائم الايام ٤/ ٢٣ ؛ لوامع صاحبقرانِی ٦/ ٤.

(١٤) العروة الوثقى ٤/ ٤١٧؛ مستمسک العروة ١٠/ ١٧٢ ؛ مصباح الهدِی ١١/ ٤٥٨ - ٤٦٠ ؛ تحرير الوسيلة /١/ ٣٨٠.

(١٥) شرائع الاسلام ١/ ١٦٦؛ حاشية شرائع الاسلام / ٢٢٢ ؛ مدارک الاحکام ٧/ ٦٢-٦٣.

(١٦) المبسوط ٣٠١/١؛ اصباح الشيعة / ١٨٢ ؛ الجامع للشرائع / ١٧٥.

(١٧) المعتبر ٢/ ٧٥٥ ؛ غاية المرام ١/ ٣٨٧ – ٣٨٨.

(١٨) شرائع الاسلام ١/ ٢٣٣؛ معالم الدين في فقه آل ياسين ١/ ٢٨٥.

(١٩) منتهى المطلب ١٤/ ٢٩ ؛ الدروس الشرعية ٢/ ٥٩؛ مسالك الافهام ٣/ ١٢؛ مفاتيح الشرائع ٢/ ٦٠.

(٢٠) الدروس الشرعية ٣/ ١٨٦ ؛ جواهر الکلام ٢٢/ ٤٦٣.

(٢١) قواعد الاحكام ٢/ ٤٠٤ ؛ التنقيح الرائع ١/ ٣٢٨؛ معالم الدين في فقه آل ياسين ١ / ١٨٠ ؛ كشف الغطاء ٤/ ٢١٨.

(٢٢) تذكرة الفقهاء ٢٠/ ١٠٥ – ١٠٧؛ جامع المقاصد ٩/ ١٣٣.

(٢٣) الدروس الشرعية ١/ ٢٥٦ ؛ مسالك الافهام (کاظمِی) ٢/ ٥٧.

(٢٤) جواهر الكلام ٢٨/ ١٣٢-١٣٣.

(٢٥) النهاية / ٥٦٦ ؛ قواعد الاحکام ٣/ ٢٩٤ ؛ كفاية الاحکام ٢/ ٤٩٥؛جواهر الکلام ٣٥/ ٤٢١.

(٢٦) جواهر الكلام ٤٠/ ٢٣٣.

(٢٧) ٤١/ ١٦٥؛ مسالك الافهام ١٤/ ٢٥٠ و ٢٥٥ - ٢٥٦ ؛ كفاية الاحکام ٢/ ٧٦٨ و ٧٧٠.

مال الله

مال الله: مال متعلق حق الله.

به مالِی که متعلق حق الله است و در مصارف تعِیِین شده در شرع، هزِینه مِیشود، مال الله گوِیند، مانند زکات، خمس و بِیت المال. عنوان مال الله بر گرفته از قرآن کرِیم است. از آن به مناسبت در باب مکاتبه و حدود سخن گفته اند.

مکاتبه: مکاتبه قرار دادِی است مِیان برده و مولا که بر پاِیه آن، برده با پرداخت تدرِیجِی مالِی معِین به مولا آزاد مِی شود. قرآن کرِیم در اِین باره فرموده است: (وَ آتُوهُم مِن مالِ اللهِ الذي آتيْكُم)؛(١) و چِیزِی از مال خدا را که به شما عطا کرده است، به آنان دهِید».

در اِین آِیه شرِیفه، خداوند، مولا را به دادن بخشِی از مالِی که خدا به وِی داده، به برده اِی که با او قرارداد مکاتبه بسته است، امر مِیکند؛ بدِین معنا که مولا بعض مبلغِی را که به موجب قرار داد، برده باِید به او پرداخت کند ببخشد. (٢)

در اِینکه مراد از «مال الله» در آِیه شرِیفه،