براِی اِینکه مشخص شود چه کسِی بر دِیگران پِیشِی مِیگِیرد ِیا کارش از دِیگران برتر است. در فقه، بابِی مستقل به نام سبق و رماِیه وجود دارد که احکام مسابقه در آن ذکر شده است. البته در باب تجارت نِیز به مناسبت از برخِی احکام آن سخن گفته اند.

حكم: مسابقه با اسب و مانند آن، همچون قاطر، الاغ، شتر و فِیل(← سبق) و نِیز مسابقه تِیراندازِی و نظاِیر آن از قبِیل شمشِیر و نِیزه (←رماِیه) امرِی مشروع و شرط بندِی بر آن جاِیز است. آِیا مسابقه با سلاحهاِی جدِید -که در جنگ کاربرد دارند- و شرط بندِی در آنها، جاِیز است ِیا نه؟ مسئله محل اختلاف است. برخِی جاِیز دانسته اند؛(١) لِیکن بــرخــِی شــرط بندِی در آنها را جاِیز ندانسته اند. (٢)

مسابقه در ساِیر کارها، از قبِیل شنا، دو، قاِیق و کشتِی رانِی و مشاعره، در صورت عدم ترتب غرض شرعِی بر آن، آِیا جاِیز است ِیا نه؟ اگر در آن، شرط بندِی شده باشد، شرط بندِی باطل است و فرد برنده مالک جاِیزه تعِیِین شده نمِی شود و تصرف وِی در آن حرام مِیباشد. به لحاظ تکلِیفِی نِیز چنِین مسابقه اِی حرام است و بر حرمت ادعاِی اجماع شده است.(٣)

برخِی، به لحاظ حکم تکلِیفِی، مسابقه را حرام ندانسته اند؛ هر چند به لحاظ حکم وضعِی، شرط بندِی را باطل و تصرف در مال حاصل از اِین راه را حرام دانسته اند. (٤)

اگر در مسابقه شرط بندِی نشود و غرض صحِیح شرعِی بر آن مترتب گردد، آِیا جاِیز است ِیا نه؟ مسئله محل اختلاف است. قول دوم به اشهر،(٥) بلکه مشهور(٦) نسبت داده شده است؛(٧) لِیکن جمعِی آن را جاِیز دانسته اند(٨) و به تصرِیح برخِی، دادن مال (جاِیزه) به فرد برنده از باب جعاله (← جعاله) نِیز جاِیز است؛ چنان که به صورت تبرع و راِیگان نِیز جاِیز مِیباشد.(٩)

(١) منهاج الصالحين (خوبِی) ٢/ ١١٩ ؛ جامع المسائل (فاضل) ٣٥١/١ ؛ منهاج الصالحين (سيستاني) ٢/ ١٥٩.

(٢) مهذب الاحكام /٢١/ ٢٨٦ ؛ كلمة التقوى ٥/ ٣٨١.

(٣) الخلاف ٦/ ١٠١ - ١٠٢ ؛ المهذب ١/ ٣٣١ ؛ كتاب السرائر ١٤٧/٣ ؛ المختصر النافع / ١٦١ ؛ ارشاد الاذهان ٤١١ ؛ رياض المسائل ٩/ ٤٠٧.

(٤) جواهر الکلام ٢٢ / ١٠٩ ؛ صيغ العقود (قزوِینِی)/ ١٣٧.

(٥) كفاية الاحكام ١ / ٧١٧ – ٧١٨.